Μὰ δείξτε ἐπιτέλους τὸ καταραμένο τὸ πουλί!

Ἀντίδραση τοῦ κοινοῦ
σὲ παράσταση τῆς Ἀγριόπαπιας στὴ Ρώμη τὸ 1892…

Ἡ σφραγίδα τῆς προσωπικότητας ποὔχει βάλει ὁ δημιουργὸς στὸ καλλιτέχνημα, τὸ καθιστᾷ πνευματική του ἰδιοκτησία.

Ἀπ’ τὸν Πρόλογο τοῦ Ἴψεν
γιὰ τὴ Γιορτὴ στὸ Σούλχαουγκ

Σὲ αὐτό τὸ περιβάλλον ἐγεννήθη ὁ Ἑρρῖκος Ἰωάννης Ἴψεν (Henrik Johan Ibsen), στὸ Σίεν, μικρὸ ἐξαγωγικὸ λιμάνι ξυλείας, ἑκατὸν πενήντα χιλιόμετρα νοτιοδυτικὰ τῆς Χριστιανίας (σημερινοῦ Ὄσλου). Ἦτο τὸ δεύτερο ἀπὸ τὰ ἕξι τέκνα τοῦ Κνοὺτ καὶ τῆς Μάριχεν, τὸ γένος Ἄλτενμπουργκ· τὸ ὄνομα τῆς μεγαλύτερης ἀδελφῆς: Χέντβιγκ-Κατερῖνα, θὰ ἔμενε στὴν Ἱστορία τοῦ Δυτικοῦ Πνεύματος, ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ κύρια πρόσωπα τῆς Ἀγριόπαπιας. Ὅπως γράφει ὁ ἴδιος στὸ αὐτοβιογραφικὸ πεζὸ Παιδικὲς μνῆμες (1881): Τὸ Σίεν ἦτο στὰ παιδικά μου χρόνια μιὰ πολύ χαρούμενη πόλη μὲ σημαντικὴ κοινωνικὴ ζωή -κάτι πολύ διαφορετικὸ ἀπ᾽ ὅ,τι θὰ κατέληγε ⟨γιὰ ἐμένα⟩…

Ἕξι χρόνια ἀργότερα, ὁ πατέρας Ἴψεν ἐχρεοκόπησε καὶ ἡ οἰκογένεια κατ᾽ ἀνάγκην μετεκόμισε σὲ μικρότερο σπίτι στὸ Βένστεπ, πλησίον τοῦ Σίεν. Τὸ γεγονὸς ἐστιγμάτισε τὸν μικρὸν Ἑρρῖκο ποὺ ἔφερε ἐτούτη τὴν πατρικὴ κακοτυχία βαρέως ἕως τὸ τέλος τῆς ζωῆς του· ἕνας τρόμος τῆς ἀποτυχίας καὶ ἀνυποληψίας τὸν κατέλαβε -ἐκεῖνο τὸ βαθύτατο πάθος ποὺ ἐγέννησε, πολύ ἀργότερα, μορφὲς ὅπως τοῦ Β΄ΕΡΛΕ, τοῦ ΑΡΧΙΜΑΣΤΟΡΑ ΣΌΛΝΕΣ, τοῦ τραπεζίτη ΙΩΑΝΝΗ ΓΑΒΡΙΗΛ ΜΠΌΡΚΜΑΝ, καὶ τὸν κατέστησε στὰ στερνά του «κέρβερο» σωστό στὴν ἐποπτεία τῶν οἰκιακῶν ἐξόδων, καὶ μανιώδη ἐπενδυτὴ τῶν συγγραφικῶν του δικαιωμάτων.

Τὸ σπίτι τοῦ Ἴψεν στὸ Βένστεπ. Ἀπὸ τὸν User:Mahlum – Eget verk, Offentlig eiendom, Lenke

Τὸ πρῶτον σῳζόμενον κείμενον τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν:

…ἐν πορείᾳ «εἰς τὰς ἐρημίας» ἦμεν ἐκπεπληγμένοι, τεθηριωμένοι καὶ ἐξηντλημένοι ὑπὸ τοῦ σκότους τῆς νυκτός. Ὡς Ἰακὼβ τὸ πάλαι κατεκλίθημεν ἀναπαυθῆναι μετὰ λίθων πρὸς κεφαλῆς ἡμῶν. Ἐμὸς σύντροφος τάχιστα ἐνυπνιάσθη· ἐμοὶ δὲ ἀδύνατόν ἐστι κοιμηθῆναι. Τέλος κόπωσις κατέβαλέ με· τότε καθ’ ὕπνον ἐστάθη ἐπ’ ἐμοῦ ἄγγελος ὃς εἶπεν: – Ἐγέρθητι καὶ ἀκολούθει μοι! – Ποῦ θέλεις ὁδηγῆσαί με ἐν σκότει τοιούτῳ;, ἠρώτησα αὐτόν. – Ἐλθέ!, εἶπε πάλιν. Καὶ ὅραμα δείξω σοι τὸν ἀνθρώπινον βίον κατὰ τὸ πρᾶγμα καὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ. Οὕτω ἠκολούθησα πεφρικώς, καὶ κατεβαίνομεν μετὰ βημάτων γιγαντείων, ἕως ὅτου ὄρεα ὑπεκλίνοντο ὑμῖν μορφοῦντα θόλους μεγαλοπρεπεῖς, καὶ κάτωθι ἔκειτο πελωρία νεκρόπολις μεθ’ ἁπάντων τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς τῶν φοβερῶν ἰχνῶν καὶ σημείων: κόσμος πλήρης εὑρίσκετο βυθισθεὶς ὑπὸ τῆς τοῦ θανάτου ἐξουσίας, μία δόξα ὠχρανθεῖσα, μαρανθεῖσα, ἀποσβεσθεῖσα. Ὑπεράνω αὐτῶν ἁπάντων,.. ἀχνὸν φῶς ἀνατέλλον, ζοφερὸν ὡσεὶ αὐτά· ναοῦ τοιχία καὶ εἷς ταφικὸς σταυρὸς λευκῷ βαφεὶς ἐδέσποζεν ἐπὶ τοῦ κοιμητηρίου ἐν φωτὶ λαμπροτέρῳ ἢ ὃ ἔφεγγον οἱ λευκοὶ σωροὶ ὀστέων, οἳ ἐπλήρουν ἐν σειραῖς ἀναριθμήταις τὸν σκοτώδη χῶρον. Παγερὰ φρίκη ἔστρεψε βλέμμα ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ἐκεῖσε κατὰ τὸ τοῦ ἀγγέλου μέρος: Ἰδού, τὰ πάντα ματαιότης. Κατόπιν ἦλθε βροντή, ἀδύναμον προανάκρουσμα ἀρχομένης καταιγίδος καὶ στοναχὴ μυριόστομος καὶ βοερά, καὶ ηὐξήθη καὶ ἐγένετο καταιγὶς μετὰ κρότου, ὥστε οἱ νεκροὶ ἐκινοῦντο καὶ ἐτάνυον τὰς χεῖρας κατ’ ἐμοῦ,.. καὶ μετὰ κραυγῆς ἐξηγέρθην ἀπὸ τοῦ ὕπνου ἐκ τῆς ψυχρᾶς νοτίδος τῆς νυκτός…

[Τὸ κείμενον μετεφράσθη διὰ πρώτην φορὰν ἐν τῇ σχολιασθείσῃ μεταφράσει τοῦ θεατρικοῦ ἔργου: Γιορτὴ στὸ Σούλχαουγκ, σελ. 58, ὑπ. 77.]