fbpx

Ὁ μεταλλωρύχος

[Λυρικὸ ποίημα τοῦ 1851. Μετάφραση ἀπὸ τὰ Νορβηγικά: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος.]

Βουνίσια πέτρα, θενα σπάσῃς μὲ κλαγγή
μὲ τοῦ σφυριοῦ μου τὴ δύναμη τὴ φοβερή.
Δρόµος πρέπει ἀπὸ μένα κεικάτω ν᾿ ἀνοίξῃ,
ὡσότου τὸ μέταλλο νὰ κάνω ν’ ἀντηχήσῃ!

Βαθιά, στοῦ βουνοῦ τὴν ἔρημη νυχτιά,
μοῦ γνέφουνε μένα τοῦ πλούτου τὰ προικιά:
διαµάντια, πέτρες πολύτιμες κι ἀκριβές
καί, στὸ χρυσάφι ἀνάμεσα, φλέβες πορφυρές!

Μές στὴν ἄβυσσο, ὅλα ἐν εἰρήνῃ,
αἰῶνες ἠρεµία, θανατερή γαλήνη.
Ἄνοιξε δρόμο, σφυρὶ τρομερό,
ὥς τὴν καρδιά μου καὶ μές στὸ βουνό!

Μιὰ φορὰ κ’ ἕναν καιρό, μὲ βλέπαν χαρωπό
ἀποψηλὰ τ’ ἀστέρια κεῖ -στὸν ἄπειρο τὸν οὐρανό·
περπατοῦσα στῆς Ἄνοιξης τὸν ἀνθισμένο δρόμο·
ἀνεμελιά παράστεκε γιὰ σύντροφος στὸν ὦμο.

Λησμόνησα, ὅμως, τὸ φῶς τῆς μέρας
μές στὸ λαγούμι τὸ σκοτεινὸ τῆς νύχτας·
λησμόνησα τραγούδια, στεναγμοὺς
μὲς στοὺς δικούς μου ὑπόγειους σκοπούς…

Τὴν ἐποχὴν ἐκείνη πρῶτοκατέβηκα ἐδῶ
καὶ κάθησα καὶ σκέφτηκα μ’ ἀγνό μυαλό:
Τὰ πνεύματα τῆς ἀβύσσου θὰ μοῦ ποῦν
καὶ τῆς ζωῆς τ’ ἀτέλειωτο τὸ αἴνιγμα θὰ βροῦν…

Ὅμως, στοιχειὸ κανένα δὲ δασκάλεψε
κι αὐτὸ πάρα πολύ μὲ παραξένεψε…
Κεραυνὸς δὲν ἔφτασε ἀπ’ τὰ ὕψη
τῆς γῆς τὰ βάθη νὰ μοῦ ἀποκαλύψῃ.

Ἤτανε πλάνη; Μὰ μήπως μ’ ὡδηγοῦσε
κεῖ στὸ δρόμο τῆς ἀλήθειας μὲ ὠθοῦσε;
Πάντοτε, λάμψη τὰ μάτια τυφλώνει,
ἐκεῖνα σὰν κάποιος ψηλά τὰ σηκώνῃ.

Ὄχι, κάτω θὰ πάω -στὰ βάθη ἐκεῖ:
Εἰρήνη θενάβρω αἰώνια, σιωπηλή.
Ἄνοιξε δρόμο, σφυρὶ τρομερό,
ὥς τὴν καρδιά μου καὶ μές στὸ βουνό!

Σφυριά στὴ σφυριά, ξανά καὶ ξανά
ὡσότου φτάσῃ ἡ ὕστατη φορά.
Πουθενά δὲ φαίνεται ἡ πρωινὴ ἡ ἀχτῖδα.
Πουθενά τοῦ ἥλιου ἡ χρυσῆ ἡ ἐλπίδα.

Thor's Fight with the Giants (Mårten Winge) - Nationalmuseum - 18253.tiff
Mårten Eskil Winge. Ὁ σκανδιναβικὸς θεὸς τοῦ κεραυνοῦ Θὼρ μὲ τὸ σφυρί του Μιέλνιρ ὡς τρομερὸ ὁπλὸ στὸν ἀγῶνα κατὰ τῶν Γιγάντων. 1872. Ἐθνικὴ Πινακοθήκη Νορβηγίας, Ὄσλο. [Offentlig eiendom, Lenke]

Ἀπὸ τὴν ἀνάλυση τοῦ «Ὄλαφ Λίλιεκρανς»

[ Ἀπὸ τὴν ἔκδοση τοῦ Ὄλαφ Λίλιεκρανς.]

Ἡ κεκτημένη τεχνικὴ καὶ ἡ ἐν γένει ἱκανότητα τοῦ νεαροῦ δραματουργοῦ καὶ ποιητῆ παράγουν στίχους ἐπιγραμματικῆς ἐνάργειας καὶ πυκνότητας:

Ἐσταύρωσα τὰ χέρια μου – τὴν προσευχή μου πιάνω! –,
μὰ δέθηκεν ἡ γλῶσσα μου κ᾽ οἱ σκέψεις μου θολῶσαν·
οἱ νότες μὲ μαγέψανε -τὸ λογισμό μοῦ κλέψαν.
Τὴ μιά σὰ γέλιο ἀκούγονταν, τὴν ἄλλη ὁπως τὸ κλάμα –
τὴ μιὰ χαράν ἐσκόρπαγε, τὴν ἄλλη μοῦ φαινόταν
σὰ νἆταν λύπη μέγιστη ποὺ τὴν καρδιὰ συθλίβει,
σὰ νἆταν θλίψη τρομερὴ καὶ θάνατος ὁλοῦθε
μές στὸ σκοπὸν ποὺ γήτευε, κυλοῦσε, προχωροῦσε
κι ὡς ρεῦμα μὲ κατέκλυζε κ᾽ ἐπιάνετο ἡ ἀνάσα!

Α΄ πράξη, σελ. 65.

Πολλοί ἐχουνε σπαθὶ σωστὸ καὶ καλοζυγιασμένο,
ἀλλὰ ἡ λεπίδα σκούριασε καὶ στόμωσεν ἡ κόψη·
πολλοί τὴν ἅρπαν ἔχουνε νὰ κρέμεται στοὺς τοίχους
λησμονημένη σὲ γωνιά, ἀδιάφορη στοὺς πάντες,
κι ὅμως τοῦ Κόσμου ἡ δύναμη καὶ ἡ μαγεία ὅλη
κοιμοῦνται μέσα στὶς χορδὲς καὶ σιγοαναδεύουν.

Α΄ πράξη, σελ. 68.

Κάθισες θερινὴ νυχτιὰ σὲ λίμνη ἐρημωμένη
ποὺ νἄχῃ τόσο βάθος κεῖ τὸν πάτο νὰ μή βλέπῃς;
Τὸ φῶς τῶν ἄστρων νὰ θωρῇς νὰ λάμπῃ στὸ νεράκι –
τὰ μάτια ἐτοῦτα τὰ σοφὰ περσότερα ποὺ ξέρουν
νὰ ποῦν, νὰ ξεστομίσουνε ἀπ᾽ ὅτι χίλιες γλῶσσες;..
Ἐγὼ συχνὰ καθόμουνα ν᾽ ἁρπάξω μὲ τὰ χέρια
στὸ βάθος σὰν τρεμόπαιζαν τὰ πάντα ἐκεικάτω·
καὶ νὰ τὰ πιάσω ἐκεῖ μεμιᾶς καθὼς κοντά μου βαῖναν·
μὰ θόλωναν καὶ χάνονταν σὰ μάτια ἀπὸ τὸ κλάμα,
καὶ μάταια ὅλο τἄψαχνα καὶ μάταια προσπαθοῦσα…

Α΄ πράξη, σελ. 76.

Ἂχ πίστευα καὶ νόμιζα γιὰ πλούσια τὴ ζωή μου!
Μὰ τίποτες ἀληθινό -ὁλα τους πλάσμα ἀπάτης,
ὅλα τους μόνο μιὰ ψευτιά -παγίδας ἦταν ψεύδη.
Τίποτα δὲν ἀγγίζεται -δὲν πιάνεται μὲ χέρια·
τίποτα δὲ διακρίνεται μὲ μάτια ξυπνημένα·
τίποτα δὲ στεριώνει κεῖ, σὰν τὄχουμε γνωρίσει!

Γ΄ πράξη, σελ. 145.

Γιὰ τὴν ἡρωικὴ μπαλλάντα

[Τὸ ὑλικὸ λαμβάνεται ἀπὸ τὴν ἔκδοση τοῦ Ὄλαφ Λίλιεκρανς, ποὺ ἀκολουθεῖ τοὺς δρόμους τῆς ἡρωϊκῆς μπαλλάντας.]

kæmpevisen < kæmpevise < kæmpe (< ἀρχαιοσκ. kempa = πολεμιστής, πρβλ λατινικὸ campus) + vise (< ἀρχαισκ. vísa = στίχος, καθὼς καὶ στροφὴ στὴ σκαλδικὴ ποίηση), ὁ παραδοσιακὸς ὅρος γιὰ τὶς μεσαιωνικὲς ἡρωικὲς μπαλλάντες, ἐν χρήσει ἤδη ἀπὸ τὰ 1500.

Ἐκ τῶν Ρωμαντικῶν καὶ ἐντεῦθεν, τὸ σύνολο τῶν μπαλλαντῶν ἀναφέρονται ὡς: folkeviser < folk (= λαός) + vise, δηλαδὴ λαϊκὴ μπαλλάντα (συναντᾶται κι ὡς μεσαιωνικὴ λαϊκὴ μπαλλάντα ἢ ἁπλῶς μεσαιωνικὴ μπαλλάντα).

Οἱ λαϊκὲς μπαλλάντες, ὅπως ἀνευρίσκονται στὶς Σκανδιναβικὲς χῶρες διατυπωμένες στὶς γλῶσσες τῆς Βορειογερμανικῆς οἰκογένειας (Δανική, Ἰσλανδική, Νορβηγική, Σουηδική, Φαιροϊκή), συναποτελοῦν εἶδος προφορικῶς παραδιδομένων ᾀσμάτων, κάποτε σὲ ὁμοιοκαταληκτοῦντα ζεύγη, ἄλλοτε σὲ τετράστιχα μὲ πλεκτή, σύνθετη, καθὼς καὶ ἐπαναληπτικὴ ὁμοιοκαταληξία, ἀντλῶντας θεματολογία ἀπὸ τὸ ἀπόθεμα ἐκείνων τῶν λαῶν· χρησιμοποιοῦν δὲ λογοτυπικὲς ἐκφράσεις καὶ κοινοὺς τόπους στὴ σύνθεσή τους.

Παράδειγμα ἀνάλυσης ὁμοιοκαταληκτούντων σχημάτων ἀπὸ τὴν μπαλλάντα Olaf Liljukrans κατὰ τὴν ὀρθογραφία ποὺ διάβασε ὁ Ἴψεν στὴ συλλογὴ τοῦ Λάντσταντ (Νorske Folkeviser, σελ. 355):

1 Olaf han reið ivir rjóðe (→ 3)
Ὁ Ὄλαφ καβάλλα δρόμο τράβαγε πολύ
2 – með kvítari hand –, (→ 6, omkvæd = «ρεφραίν/ἐπῳδός»)
– τὸ χέρι βάζω στοίχημα –,
3 han vil til sit bryllaup bjóðe. (1 ←)
θέλει κόσμον αὐτὸς στὸ γάμο του νἀρθῇ.
4 Sá móð kem Olaf af elvo. (→ 8, omkvæd)
Ὄλαφ, νά θὰ συναντήσῃς ξωτικά.

5 Olaf han reið seg i ótte (→ 7)
Ὁ Ὄλαφ καβάλλα πάει πρὶν τὴ δύση
6 – með kvítari hand –, (2 ←)
– τὸ χέρι βάζω στοίχημα –,
7 ljóse dagin han totte. (5 ←)
ἤδη τὸ φῶς τῆς μέρας ἔχει σβήσει.
8 Sá móð kem Olaf af elvo. (4 ←)
Ὄλαφ, νά θὰ συναντήσῃς ξωτικά.

Κατάλογος ἐκδόσεων ΘΑΠ

Μπορεῖτε νὰ ξεφυλλίσετε καὶ νὰ διαβάσετε τὸν κατάλογο τῶν ἐκδόσεων ὅπου ἀνήκει κ’ ἡ Σειρὰ Ἴψεν:

Νέα ἔκδοση: «Ὄλαφ Λίλιεκρανς»

ΟΛΑΦ (Θυμᾶται λόγια):
Ἀπ᾽ ὅσα μικροβότανα ποὺ στέκουν στὴ σειρά τους,
ἐσύ νὰ ξεδιαλέξῃς κεῖ τὸ πρῶτο σ᾽ ὀμορφάδα
καὶ νὰ μετρήσῃς βγάζοντας τὰ φύλλα ἕνα-ἕνα,
καὶ στὸν ἀγέρα μακριά νὰ τὰ σκορπίσῃς πέρα·
τότε,.. τότε λοιπὸν ἐσὺ θεναὔρῃς τὴ χαρά σου!
Α’ πράξη, σελ. 66.


Τὸ δρᾶμα τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν πρωτομεταφραζόμενο ἀπὸ τὴ Νορβηγικὴ μὲ ὑποσημειώσεις κατὰ τὴ ροὴ τοῦ κειμένου, βιογραφικὸ σημείωμα, στοιχεῖα γιὰ τὴν ἔκδοση καὶ τὴν παραστασιογραφία τοῦ ἔργου, ἀνάλυση τοῦ ἔργου, βιβλιογραφία, γιὰ νὰ βοηθηθοῦν ὁ μέσος ἀναγνώστης, ὁ σκηνικὸς καλλιτέχνης κι ὁ εἰδικὸς μελετητής. Στὸ βιβλίο περιλαμβάνονται ὅλες οἱ συντάξεις τοῦ ἔργου σ’ ἕνα διάστημα 28 ἐτῶν, ὥστε ν’ ἀναδειχθῇ, μεταξὺ ἄλλων, ἡ σημασία του γιὰ τὸ συνολικὸ ἰψενικὸ σῶμα.

Μπορεῖτε νὰ τὸ προμηθευτῆτε στὸ ἠλεκτρονικὸ βιβλιοπωλεῖο τῶν Ἐκδόσεων Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου.