fbpx

Ἱστολόγιο

Πειράματα

Ἀπὸ τὸ παράρτημα μὲ τὶς σημειώσεις τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν στὴν ἔκδοση τῆς Ἀγριόπαπιας, μετάφραση-σχολιασμός: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος, ἐκδόσεις ΘΑΠ, 3η ἔκδ. Ἀθήνα 2019, σελ. 213.

Δέν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέπεται στοὺς ἐπιστήμονες ὁ βασανισμὸς ἕως θανάτου ζῴου. Βάλτε τοὺς γιατροὺς νὰ πειραματίζωνται σὲ δημοσιογράφους καὶ πολιτικούς!..

Θυσία

Ἀπὸ τὸν σχολιασμὸ γιὰ τὴν Ἀγριόπαπια τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν, μετάφραση-σχολιασμός: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος, ἐκδόσεις ΘΑΠ, 3η ἔκδ., Ἀθήνα 2019, σελ. 165, ὑπ. 134.

ΓΚΡΕΓΚΕΡΣ: Ἂν ὅμως ἐσύ θυσίαζες γιὰ χάρη του τὴν ἀγριόπαπια;
ΧΕΝΤΒΙΓΚ: Τὴν ἀγριόπαπια;!
ΓΚΡΕΓΚΕΡΣ: Ἂν τοῦ ᾽δινες ὡς θυσία ἀπὸ μόνη σου τὸ καλύτερο
-ὅ,τι ἔχεις καὶ ξέρεις γιὰ καλύτερο στὸν κόσμο;

Ὑποσημείωση: Γένεσις Α΄ 22,2 [ὄνειρο τοῦ Ἀβραάμ]: Λαβὲ τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητόν, ὃν ἠγάπησας, τὸν Ἰσαάκ, καὶ πορεύθητι εἰς τὴν γῆν τὴν ὑψηλὴν καὶ ἀνένεγκον αὐτὸν ἐκεῖ εἰς ὁλοκάρπωσιν ἐφ᾽ ἓν τῶν ὀρέων, ὧν ἄν σοι εἴπω. Ἂν κ᾽ ἔχουν γραφῆ πολλά γιὰ τὴν ἐπίδραση τοῦ Κίρκεγκωρ στὸν Ἴψεν, μιὰ τελειωτικὴ ἀπάντηση εἶναι δύσκολη. Ἐδῶ, ὅμως, ἐντοπίζεται παραλληλία μὲ τὸν Φόβο καὶ τρόμο (Frygt og Bæven, 1843), ὅπου ὁ φιλόσοφος προσπαθεῖ νὰ αἰσθανθῇ τὴν ὑπαρξιακὴ ἀγωνία τοῦ Ἀβραάμ, ὅταν ὁ Θεὸς θέλησε νὰ τὸν δοκιμάσῃ μὲ τὴ θυσία τοῦ γιοῦ του. Ὁ ΓΙΑΛΜΑΡ τοποθετεῖται στὴν καρδιὰ τῆς ΧΕΝΤΒΙΓΚ τόσο ψηλὰ ὅσο τὸ θεῖο. Πρὸς χάριν αὐτῆς τῆς ὑπέρμετρης ἀγάπης πρέπει νὰ θυσιάσῃ ὅ,τι πολυτιμώτερο. Κατὰ τὸν φανατισμὸ τοῦ ΓΚΡΕΓΚΕΡΣ, ἡ ὑπέρτατη ἀγάπη ἀπαιτεῖ ὑπέρτατες θυσίες.

Φραγκίσκος ντὲ Ρόσσι. Ἡ θυσία τοῦ Ἀβραάμ.

Πολιτικὴ κατάσταση τὴν ἐποχὴ τῆς «Νόρμας»

Ἀπὸ τὸν σχολιασμὸ τὴν παρῳδία: Νόρμα ἢ ἑνὸς πολιτικοῦ ἡ ἀγάπη τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν, μετάφραση-σχολιασμός: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος, ἐκδόσεις ΘΑΠ, Ἀθήνα 2018, σελ. 33.

Ἡ δεκάτη τρίτη θητεία τοῦ Νορβηγικοῦ Κοινοβουλίου (τοῦ Στόρτινγκ), τὸ 1851, ἀνεμένετο ν᾽ ἀποδειχθῇ ριζοσπαστικῶς μεταρρυθμιστική. Ἤδη, ἀπὸ τὸ 1848, ὑπῆρξε σκέψη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως γιὰ καταφυγὴ στὸ σουηδικὸ Στέμμα – ὑπὸ τὴν ἐξουσία του ηὑρίσκετο καί ἡ Σουηδία καί ἡ Νορβηγία –, ὥστε νὰ δηλωθῇ ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνηση καὶ νὰ προχωρήσουν οἱ φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Ὁ Ἀδόλφος Μπρέντο Στάμπελλ (1807-65· ἀρχισυντάκτης τῆς κυβερνητικῆς ἐφημερίδας Morgenblad, τραπεζίτης καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἄκερσχους, περιοχὴς ποὺ περιβάλλει τὸ Ὄσλο καὶ τὸ φιόρδ του, ἀπὸ τὸ 1848 ὥς τὸ ΄58) καὶ ὁ Οὖλε Γαβριὴλ Οὔελαντ (1799-1870, ἡγέτης τῶν ἀγροτῶν), συγκατελέγοντο στοὺς μεταρρυθμιστές. Στὰ τρία χρόνια ὅμως ποὺ ἐμεσολάβησαν, ὁ φιλελεύθερος χῶρος ἐπηρεάσθη βαθύτατα ἀπὸ τὴν ἀνερχομένη ἐργατικὴ τάξη καί, κατὰ συνέπειαν, οἱ πλέον συντηρητικοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀντιδρῶντες προσήγγισαν τὶς κυβερνητικὲς θέσεις· μεταξὺ αὐτῶν, ὁ Στάμπελλ, ὡς κύριος ἐκφραστὴς τῆς «ἀλλαγῆς». Ὁ Ἴψεν ἠναντιώθη στὴν πρακτικὴ τοῦ τελευταίου, κατηγορῶν αὐτὸν γιὰ καιροσκοπισμό· οἱ ἐνέργειές του ἐφαίνοντο προδοτικές -ὅπως ἡ ἀποκήρυξη ἑνὸς παιδιοῦ ἀπὸ τὸν πατέρα του… Ὁ δραματουργὸς διεφώνησε καί μὲ τὸν Οὔελαντ ποὺ προσεπάθει νὰ ἐπιτύχῃ «μεσοβέζικες» λύσεις. Ὁ Τόμας Νάτβιγκ (1803-90, νεοεκλεγεὶς ἀντιπρόσωπος τοῦ Σταβάνγκερ στὸ Στόρτινγκ μὲ τὴν Ἀντιπολίτευση) ὑπεστήριξε τὴν κυβερνητικὴ πολιτικὴ κ’ ἐψήφισε κατά τῆς προτάσεως ἐκ τῆς παρατάξεώς του.

Ἡ τότε αἴθουσα συνεδριάσεων τοῦ Στόρτινγκ.

Ἡ Νορβηγία τὴν ἐποχὴ τῆς «Λαίδης Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ»

Ἀπὸ τὸν σχολιασμὸ τῆς Λαίδης Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν, μετάφραση-σχολιασμός: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος, ἐκδόσεις ΘΑΠ, Ἀθήνα 2019, σελ. 36-7.

Τὰ σκανδιναυικὰ βασίλεια τῆς Νορβηγίας, τῆς Δανίας καὶ τῆς Σουηδίας – κατόπιν σειρᾶς μακρῶν πολέμων καὶ διενέξεων – ἐσχημάτισαν τὸ 1397 τὴν Ἕνωση τοῦ Κάλμαρ, βάσει τῆς συνθήκης στὴν ὁμώνυμο Σουηδικὴ πόλη. Ἡ ἑνιαία ἐπικράτεια, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Σκανδιναυία, περιεῖχε περιοχὲς τῆς Φιλλανδίας, τὶς ἀποικίες στὴν Ἰσλανδία καὶ τὴν Γροιλανδία, τὶς νήσους Ὀρκάδες, Φαιρόες καὶ Σέτλαντ.

Στὶς ἀρχὲς τοῦ ΙΣτ΄ αἰῶνος εἶχαν διαμορφωθῆ δύο στρατόπεδα στὸ ἐσωτερικὸ τῆς Σουηδίας: οἱ ὑπέρμαχοι, μὲ ἡγέτη τὸν ἀρχιεπίσκοπο Γουσταῦο Τρόλλε, καὶ οἱ ἀμφισβητοῦντες τὴν Ἕνωση, μὲ ἀρχηγὸ τὸν Στὲν Στοῦρε τὸν νεώτερο. Ὁ βασιλεὺς τῆς Δανίας καὶ ἡγέτης τῆς Ἑνώσεως, Χριστιανὸς Β΄, ἔσπευσε νὰ στηρίξῃ στρατιωτικῶς τὸν ἀρχιεπίσκοπο. Ὁ Στοῦρε ἐπληγώθη θανασίμως στὴν Μάχη τοῦ Μπούγκεσουντ (19/01/1520) καὶ ἀπέθανε λίγες μέρες ἀργότερα στὸν δρόμο γιὰ Στοκχόλμη, ὅπου ἡ γυναῖκα του, Χριστῖνα, ἀκόμη προέβαλε ἀντίσταση. Ἐν τέλει, συνεθηκολόγησε μὲ τὸν Χριστιανό, τὸν προσφέροντα σὲ αὐτὴν εὐνοϊκοὺς ὅρους· κατὰ τὸ ἐνδιάμεσον, ἐκεῖνος εἶχε ὑποσχεθῆ ἀμνηστία σὲ ὅσους ἀντιφρονοῦντες. Τότε προσεπάθησαν καὶ οἱ Νορβηγοὶ ἀνεπιτυχῶς νὰ ἐπαναστατήσουν.

Στὶς 04/11, ὁ Χριστιανὸς ἐστέφθη βασιλεὺς τῆς Σουηδίας ἀπὸ τὸν ἀρχιεπίσκοπο, ὁ ὁποῖος μυστικῶς εἶχε προχωρήσει σὲ προγραφές. Σὲ μιὰ σύσκεψη, συγκληθεῖσα ἐκ τοῦ νέου ἡγεμόνος στὶς 07/11, συνέλαβε πολλούς Σουηδοὺς ἀρχηγοὺς μὲ τὴν κατηγορία τῆς αἱρέσεως -ὅλοι τους, κατά τῆς Ἑνώσεως καὶ τοῦ ἀρχιεπισκόπου· ἀπεκεφαλίσθησαν κ’ ἐσφαγιάσθησαν τὶς ἡμέρες 08 καὶ 09/11 στὴν Στοκχόλμη, ἐκκλησιαστικοὶ ἄρχοντες, εὐγενεῖς καὶ ἁπλοῖ πολῖτες. Ὁ βασιλεὺς ἀπεκαλεῖτο ἔκτοτε: Χριστιανὸς ὁ Τύραννος· τὸ δὲ γεγονὸς ἔμεινε στὴν Ἱστορία ὡς: Τὸ λουτρὸ αἵματος τῆς Στοκχόλμης. Ἀνάμεσον τῶν ἐκτελεσθέντων ἦτο καὶ ὁ Ἔρικ Γιόχανσσεν Βάσα, πατέρας τοῦ μελλοντικοῦ βασιλέως τῆς Σουηδίας Γουσταύου Βάσα ὁ ὁποῖος, καθὼς ἔμαθε τὰ νέα, ἐξεκίνησε γιὰ τὴ Σουηδικὴν ἐπαρχία τῆς Νταλάρνας (στὸ κέντρο τῆς Σουηδίας, βορειοδυτικῶς τῆς Στοκχόλμης καὶ συνορεύουσα μὲ τὴν Νορβηγία)· ἐκεῖ συνέστησε στρατό. Μὲ τὴν ἀντίστασή του ἤρχισε οὐσιαστικῶς ὁ Σουηδικὸς Ἀπελευθερωτικὸς Πόλεμος, ἀπομακρύνων τελειωτικῶς τὴν Σουηδία ἀπὸ τὸ βασίλειο τῆς Δανίας. Στὶς 06/06/1523, ἡ Σουηδία ἐκήρυξε καὶ τυπικῶς τὴν ἀνεξαρτησία της ἀπὸ τὴν Ἕνωση τοῦ Κάλμαρ, μὲ τὴν ἐνθρόνιση τοῦ Βάσα.

Ἐκτὸς τῶν ἀστοχίων του στὰ σουηδικὰ ζητήματα, ὁ Χριστιανὸς ἠκολούθησε ἀνεπιτυχῆ πολιτικὴ οἰκονομικῶν καὶ ἄλλων μεταρρυθμίσεων. Ἐπέτρεψε ἀκόμη τὴν μετάφραση τῆς Βίβλου στὴν Δανικὴ γλῶσσα, προσεγγίζων τὸν Λουθηρανισμό. Ἐπέστρεψε, ὅμως, στὸν Καθολικισμό, λόγῳ τῆς ἀντιδράσεως τοῦ Γερμανοῦ Αὐτοκράτορος. Ἐν τέλει, ὁ θεῖος του Φρειδερῖκος Α΄ τὸν ἐξετόπισε καὶ τὸν ἠνάγκασε νὰ καταφύγῃ στὶς Κάτω Χῶρες (1523).

Ὁ Φρειδερῖκος δέν ἐπεσκέφθη τὴν Νορβηγία ὅσον ἐβασίλευε οὔτε ἐστέφθη τυπικῶς μονάρχης της. Κατὰ τὸν Δανικὸ Ἐμφύλιο γιὰ τὴ μετέπειτα διαδοχή (1534-6), ἡ Νορβηγία παρέμενε ἀνεξάρτητο βασίλειο. Μετὰ τὸν Ἐμφύλιο (ἤ: τὸν Πόλεμο τοῦ Δούκα ἀπὸ τὴν ἐνεργὸ συμμετοχὴ τοῦ δούκα Χριστοφόρου τοῦ Ὄλντενμπουργκ) ἐπεβλήθη καὶ στὶς δυὸ χῶρες ὁ Προτεσταντισμός (1536-7). Ἡ Νορβηγία κατέστη ἐπαρχία τῆς Δανίας ἕως τὸ 1814, ὁπότε ἐπέρασε στὴν ἐξουσία τοῦ Σουηδικοῦ στέμματος λόγῳ τῶν Ναπολεοντείων Πολέμων βάσει τῆς Συνθήκης τοῦ Κιέλου (ἡ Δανία εἶχε λάβει τὸ μέρος τῆς ἡττημένης Γαλλίας). Ἡ χώρα ὑπέφερε ἀρχικῶς κάτω ἀπὸ τὸν δανικὸ ζυγό· τὸ πρώην ἔνδοξο βασίλειο κατήντησε προσάρτημα… Στὸν ΙΘ΄ αἰῶνα, οἱ Νορβηγοὶ θ’ ἀνεθυμοῦντο τὰ γεγονότα, ὥστε νὰ θεμελιώσουν ἐπάνωθέν τους τὴν σύγχρονον ἐθνικὴ συνείδηση.

Ἐπιστολὴ τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κάλμαρ. 1397.

Καμπάνες καὶ φτεροῦγα!

Ἀπὸ τὸν σχολιασμὸ στὸν Ὄλαφ Λίλιεκρανς, μετάφραση-σχολιασμός: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος, ἐκδόσεις ΘΑΠ, Ἀθήνα 2021, σελ. 91, ὑπ. 71:

Βλέπεις κεῖνο τὸ σπιτικό; Καμπάνες καὶ φτεροῦγα!

Fløi: Ἀνεμοδείκτης στὸ κωδωνοστάσιο, συνήθως στὸ σχῆμα τῆς πλώρης τοῦ πλοίου τῶν Βίκινγκς ποὺ περιλαμβάνεται καὶ διακοσμητικῶς στὶς νορβηγικὲς ξύλινες ἐκκλησίες (stavkirker).

Stavkikre στὸ Λάρνταλ (δυτικὴ Νορβηγία).