fbpx

Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος

Ἰδού ὁ ἄνθρωπος!

Γιὰ τὴν πορεία τοῦ δημιουργοῦ

Ἑρρίκου Ἴψεν (Henrik Ibsen)

Πολυμεσικὸ χρονολόγιο

Τὸ χρονολόγιο χρησιμοποιεῖ ὡς βάση ἐργασίας τὸ ἀντίστοιχο ποὺ τυπώνεται μέσα σὲ κάθε τόμο τῆς Σειρᾶς Ἴψεν καὶ συνεχῶς ἀνανεοῦται κ' ἐμπλουτίζεται μὲ κάθε νέα μετάφραση ἔργου τοῦ Ἴψεν. Γιὰ τὴν ἀναφερομένη βιβλιογραφία, ἐδῶ.

Τίτλος χρονολογίου ἀπὸ Κατὰ Ἰωάννην ΙΘ΄ 5.

At leve er – krig med trolde
Ζῶντας -πολεμᾶς μὲ δαίμονες
i hjertets og hjernens hvælv.
σ᾽ τοῦ νοῦ καὶ τῆς καρδιᾶς τὸ κάστρο.
At digte, – det er at holde
Δημιουργῶντας -καλεῖς νἀρθῇ
dommedag over sig selv.
ἐπάνω σου τῆς Κρίσεως ἡ Ἡμέρα.

Ἕνας στίχος· βλ. HISeDigte.

trold-τρόλλ: Δαιμονικὰ πλάσματα τῆς Σκανδιναυικῆς παραδόσεως.

Γιὰ νὰ μ᾽ ἐννοήσετε πλήρως, πρέπει νὰ γνωρίσετε τὴ Νορβηγία! Ἡ μεγαλοπρεπής, ἀλλ᾽ αὐστηρή, Φύση [] κ᾽ ἡ ἀπομόνωση [] – τὰ [] σπίτια ἀπέχουν μίλια μεταξύ τους – κάνουν τοὺς ἀνθρώπους ἐκεῖ ἐπάνω νὰ μή νοιάζωνται ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον, ν᾽ ἀσχολοῦνται μονάχα μὲ τὸν ἑαυτό τους, νὰ εἶναι στοχαστικοί, σοβαροὶ καὶ μελαγχολικοί -ἐπιφυλακτικοί… [] Καθεὶς στὴν πατρίδα κ᾽ ἕνας φιλόσοφος! Κ᾽ οἱ μεγάλοι, σκοτεινοὶ χειμῶνες μὲ τὰ σπίτια κυκλωμένα ἀπὸ ἀδιαπέραστη ὁμίχλη..- μακάρι νὰ ἔβλεπαν περισσότερο τὸν ἥλιο!

Ἀπὸ συνομιλία τοῦ Ἴψεν μὲ τὸν Felix Philippi: Mein Verkehr mit Henrik Ibsen στὴ Neue Freie Presse, Wien, ἀριθμὸς φύλλου 13.713, Δευτέρα 27/10/1902.

Ὁ Ἑρρῖκος Ἴψεν δέν εἶναι χαρούμενος ποιητής. Ἕνας χαρούμενος ποιητὴς νωρίς, ἂν ὄχι ἀμέσως, εὑρίσκει ἐντός του μιὰν ἰδιόμορφη πηγὴ ὕλης, νέων θεμάτων, μιᾶς ὄμορφης καὶ καθαρῆς ἐκφράσεως ὅλων ὅσα δύναται νὰ ἐκφράσῃ κατὰ τὴν συγκεκριμένην φάσιν τῆς ἐξελικτικῆς του πορείας. Τοιοῦτος ποιητὴς πιθανὸν θὰ παραγάγῃ κατὰ τὸ διάβα τοῦ χρόνου σημαντικώτερα ἔργα ἀπὸ τὸ πρῶτο καί, ἀναλόγως τῆς προόδου τῆς σκέψεώς του, θὰ φανῇ συχνὰ ἱκανὸς ν᾽ ἀλλάξῃ τὴ μορφὴ ἢ τὸ ὕφος τῆς τέχνης του· ἀλλὰ κάθε του ἔργο θὰ εἶναι τέλειο κατὰ τὸ εἶδος του, καὶ ὅλα των – παρὰ τὶς διαφορές – θὰ ἔχουν δύο κοινὰ σημεῖα: τὸ ἀποτύπωμα τοῦ ὡραίου κ᾽ ἐκεῖνο τοῦ ἰδίου τοῦ πνεύματός του. Δέν συμβαίνει τοῦτο στὰ θεατρικὰ ἔργα τοῦ Ἴψεν καὶ στὰ ποιήματά του. Ξεκινάει ἐπανειλημμένως – κάθε φορά – ὡς νὰ ἔτρεχε πρὶν ἀπὸ τὸ ἅλμα ποὺ θὰ τὸν φέρῃ στὴν γῆ τῆς ἐπαγγελίας. Ὅμως, γιὰ πολύ καιρὸ φαίνεται ὡς ἂν τὸ ἅλμα δὲν θὰ ἐπιχειρηθῇ ποτέ. Ἡ ἰδιοφυΐα του δέν ἠρεμεῖ· συστρέφεται σὰν ἄρρωστο, ἀκάματο παιδί· κάποτε ἀναζητεῖ ἀνάμεσον τῶν ὀνείρων καὶ τῶν σκέψεων, ἀλλὰ δέν τὰ θεωρεῖ ἀρκετὰ εὐκρινῆ ἢ ἱκανὰ νὰ προβοῦν ἀπογυμνωμένα στὴν ζωντάνια τους· ἄλλοτε ἀναζητεῖ κ᾽ εὑρίσκει ἀψεγάδιαστο ὕφασμα, καλύπτεται μὲ κεῖνο, ὥστε νὰ καταστῇ ἀγνώριστος σχεδόν· ἀποζητεῖ ὕφος -ὄχι, κάτι περισσότερο: γλῶσσα· ἔπειτα παραιτεῖται ἐξ ὅσων ἀνεκάλυψε, συνειδητοποιεῖ ὅτι οἱοδήποτε δάνειο εἶναι πλήρης ζημία καὶ μοχθεῖ, ἕως ὅτου εὕρῃ ἑαυτόν ἐν τέλει.

Μτφ ἀπὸ Brandes, σελ. 9-10.

Ibsen.jpg
Ἑρρῖκος Ἴψεν (01/01/1894)

Τὸ σημερινὸ Βασίλειο τῆς Νορβηγίας ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ δυτικὸ τμῆμα τῆς Σκανδιναυικῆς χερσονήσου -τὸ βορειότερο ἄκρο τῆς Εὐρώπης· σημαντικὸ μέρος του εὑρίσκεται πάνω ἀπὸ τὸν Ἀρκτικὸ Κύκλο, ὅμως οἱ πλέον κατοικημένες περιοχὲς εἶναι οἱ νοτιώτερες. Οἱ χειμῶνες μὲ τὶς μακρὲς νύχτες, τὸ ἰδιαίτερο ψῦχος, καθὼς κ᾽ ἡ ἕβδομη μεγαλύτερη διεθνῶς ἀκτογραμμή, λόγῳ τῶν συνεχῶν θαλασσίων ἐσοχῶν στὴν ξηρὰ μὲ κρημνώδεις πλαγιὲς ἑκατέρωθεν καὶ βαθέα ὕδατα ἐντός: τῶν φιόρδ (fjord), ὁρίζουν ἀδηρίτως τὸν ἐκεῖ ἀνθρώπινο βίο.

Flag of Norway
Ἡ Νορβηγικὴ σημαία.
Map Norway political-geo.png
Adolph Tidemand & Hans Gude - Bridal Procession on the Hardangerfjord - Google Art Project.jpg
Ἄντολφ Τίντεμαν & Χὰνς Γκοῦντε. Νυφιάτικη βαρκάδα στὸ Χαρντάνγκερ. 1848.

Ἡ εὐρύτερη περιοχὴ ἀπετέλεσε τὴν ἑστία τῶν πολεμικῶν (Η΄ – Ι΄ αἰ.) γενναίων καὶ ναυτικωτάτων Βίκινγκ πού, διασχίζοντες θάλασσες κι ἀνάποδα τοὺς ποταμούς, ἔφθασαν ἕως τὸ Κίεβο στὴν Ρωσία, ἱδρύοντες ἐκεῖ μάλιστα τὸν πρόδρομο τοῦ συγχρόνου Ρωσικοῦ κράτους, καθὼς κ᾽ ἕως τὴν Βινλανδία στὴν Βόρειο Ἀμερική. Μὲ τὸ ὄνομα: Νορμανδοί (< ἀρχαιοσκ. norðmaðr = ἄνδρας τοῦ Βορρᾶ) ἔγιναν τὸ φόβητρο σὲ ὁλόκληρη τὴν ἠπειρωτικὴ καὶ νησιωτικὴ Εὐρώπη· πόλεις μεγάλες καὶ αὐτοκρατορίες ἔμαθαν τὴν δύναμη καὶ τὴν γενναιότητά τους, ὅπως ἡ Κωνσταντινούπολη μὲ τὸν κατακτητὴ Ροβέρτο Γυισκάρδο καὶ τοὺς Βαράγγους μισθοφόρους. Οἱ πληθυσμοί, ποὺ παρέμειναν στὴν χερσόνησο, ἐξεχριστιανίσθησαν πλήρως κατὰ τοὺς ἑπομένους δύο αἰῶνες. Στὴν Ἰσλανδία, ἐποικισμένη μεταξὺ 870-930 ἀπὸ Νορβηγούς, λόγῳ τῆς ἀπομονωμένης της φύσεως, περιεσώθησαν οἱ ἀρχαιοσκανδιναβικοὶ μῦθοι καὶ θρῦλοι ὡς ἀφηγήσεις: οἱ Σάγκες, καθὼς κ᾽ οἱ ἐπικὲς Ἔδδες. Λόγῳ τῶν ἐθνικῶν κινημάτων (ΙΘ΄ αἰ.), οἱ λόγιοι ἐπανῆλθαν στὴν προχριστιανικὴ καὶ μεσαιωνικὴ περίοδο, μελετοῦντες τὴν Παράδοση κ᾽ ἐμπνεόμενοι ἀπὸ αὐτήν.

Osebergskipet2014.jpg
Τὸ πλοῖο τοῦ Ὄσεμπεργκ.

Av Peulle – Eget verk, CC BY-SA 4.0, Lenke

Ἡ σύγχρονη Νορβηγικὴ γλῶσσα ἔχει δύο ἐπίσημες γραπτὲς μορφές (ΙΘ΄ ΚΑ΄ αἰ.): τὰ Bokmål (= τὴν γλῶσσα τῶν βιβλίων) καὶ τὰ Nynorsk (= Νεονορβηγικά). Ἡ δεύτερη εἶναι σύγκραση το- πικῶν διαλέκτων· ἡ πρώτη ἐξέλιξη τῆς Riksmål (= γλώσσας τῆς ἐπικρατείας), μορφὴ τῆς Κοινῆς Δανονορβηγικῆς, ἀφοῦ ἡ Νορβηγία ἔμεινε 434 χρόνια ὑπὸ δανικὴ κατοχή. Ἡ Ἰσλανδική, ἡ Νορβηγική, ἡ Δανική, ἡ Σουηδικὴ καὶ ἡ Φαιροϊκὴ συναπαρτίζουν τὴν βορειογερμανικὴ οἰκογένεια ἐντὸς τῆς μεγαλυτέρας τῶν ἰνδοευρωπαϊκῶν γλωσσῶν. Ὁ Ἴψεν ἔγραψε στὴν Riksmål, τὴν λογία μορφὴ τῆς ἐποχῆς του, χρησιμοποιῶν ἰδιωματικὰ στοιχεῖα καὶ εἰσάγων νεολογισμούς.

IndoEuropeanTree.svg
Διακλάδωση τῶν ἰνδοευρωπαϊκῶν γλωσσῶν.

Av Multiple authors, first version by Mandrak – Original work, CC BY-SA 3.0, Lenke

Målformer i Norge.png
Ἡ κατανομὴ τῶν δύο ἐπισήμων ἰδιωμάτων τῆς Νορβηγικῆς (nøytral = οὐδέτερος).

Av User:Tonym88 (Norwegian caption by User:Mathias-S) – Translated version of File:Norwegianmalforms.png, CC BY-SA 2.5, Lenke

Στὶς ἡμέρες μας, ἡ Νορβηγία διαχειρίζεται σημαντικὸ πλοῦτο λόγῳ τῶν ἐξορύξεων πετρελαίου στὴν Βόρειο Θάλασσα· ἡ κατάσταση ἦτο πολύ διαφορετικὴ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τοῦ ΙΘ΄ αἰῶνος: Ἡ οἰκονομία ἐβασίζετο στὸ ἐξαγωγικὸ ἐμπόριο πρώτων ὑλῶν (κυρίως ξυλείας), στὴν ναυτιλία καὶ τὴν ἁλιεία. Ἡ ἐπιβίωση ἦτο δύσκολη, οἱ εὐκαιρίες στὸν πνευματικὸ στίβο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον περιωρισμένες καὶ ἡ θεατρικὴ ζωὴ ὑποβαθμισμένη, προσάρτημα πρακτικῶς τοῦ τότε Δανικοῦ Θεάτρου -καί κατὰ τοὺς δημιουργοὺς καί κατὰ τὴν γλῶσσα καὶ τὶς δομές.

Τὰ σκηνικὰ πρόσωπα στὸ χρονολόγιο ἀναφέρονται μὲ κεφαλαῖα καί, παρὰ ταῦτα, τονίζονται γιὰ τὴν ὀρθή τους ἐκφορὰ στὴν Ἑλληνική.

Τὸ ὑλικὸ τοῦ χρονολογίου (μεταφράσεις, σχολιασμός, συσχετίσεις, βιβλιογραφία κ.λ.) ἀντλεῖται ἀπὸ τὴν ἐργασία τοῦ Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου στὴ Σειρὰ Ἴψεν τῶν ἐκδόσεών του· παραπλήσια μορφή του προτάσσεται σὲ κάθε μετάφραση ἰψενικοῦ ἔργου ἀπὸ τὴν Σειρά. 

Λογότυπος ἐκδόσεων.
Ἐκδόσεις Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου

Διαβάστε τὴν εἰσαγωγή


20/03/1828 – Γέννηση τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν

Σὲ αὐτό τὸ περιβάλλον ἐγεννήθη ὁ Ἑρρῖκος Ἰωάννης Ἴψεν (Henrik Johan Ibsen), στὸ Σίεν, μικρὸ ἐξαγωγικὸ λιμάνι ξυλείας, ἑκατὸν πενήντα χιλιόμετρα νοτιοδυτικὰ τῆς Χριστιανίας (σημερινοῦ Ὄσλου). Ἦτο τὸ δεύτερο ἀπὸ τὰ ἕξι τέκνα τοῦ Κνοὺτ καὶ τῆς Μάριχεν, τὸ γένος Ἄλτενμπουργκ· τὸ ὄνομα τῆς μεγαλύτερης ἀδελφῆς: Χέντβιγκ-Κατερῖνα, θὰ ἔμενε στὴν Ἱστορία τοῦ Δυτικοῦ Πνεύματος, ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ κύρια πρόσωπα τῆς Ἀγριόπαπιας. Ὅπως γράφει ὁ ἴδιος στὸ αὐτοβιογραφικὸ πεζὸ Παιδικὲς μνῆμες (1881): Τὸ Σίεν ἦτο στὰ παιδικά μου χρόνια μιὰ πολύ χαρούμενη πόλη μὲ σημαντικὴ κοινωνικὴ ζωή -κάτι πολύ διαφορετικὸ ἀπ᾽ ὅ,τι θὰ κατέληγεγιὰ ἐμένα⟩…

Skien sentrum sett fra havna.jpg
Ἄποψη τοῦ Σίεν, CC BY-SA 3.0, Lenke

10/06/1834 – Χρεοκοπία πατέρα Ίψεν

Ἕξι χρόνια ἀργότερα, ὁ πατέρας Ἴψεν ἐχρεοκόπησε καὶ ἡ οἰκογένεια κατ᾽ ἀνάγκην μετεκόμισε σὲ μικρότερο σπίτι στὸ Βένστεπ, πλησίον τοῦ Σίεν. Τὸ γεγονὸς ἐστιγμάτισε τὸν μικρὸν Ἑρρῖκο ποὺ ἔφερε ἐτούτη τὴν πατρικὴ κακοτυχία βαρέως ἕως τὸ τέλος τῆς ζωῆς του· ἕνας τρόμος τῆς ἀποτυχίας καὶ ἀνυποληψίας τὸν κατέλαβε -ἐκεῖνο τὸ βαθύτατο πάθος ποὺ ἐγέννησε, πολύ ἀργότερα, μορφὲς ὅπως τοῦ Β΄ΕΡΛΕ, τοῦ ΑΡΧΙΜΑΣΤΟΡΑ ΣΌΛΝΕΣ, τοῦ τραπεζίτη ΙΩΑΝΝΗ ΓΑΒΡΙΗΛ ΜΠΌΡΚΜΑΝ, καὶ τὸν κατέστησε στὰ στερνά του «κέρβερο» σωστό στὴν ἐποπτεία τῶν οἰκιακῶν ἐξόδων, καὶ μανιώδη ἐπενδυτὴ τῶν συγγραφικῶν του δικαιωμάτων.

Venstoep Skien.jpg
Τὸ σπίτι τοῦ Ἴψεν στὸ Βένστεπ. Ἀπὸ τὸν User:MahlumEget verk, Offentlig eiendom, Lenke

1841 – «Ἕνα ὄνειρο»

Τὸ πρῶτο κείμενο τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν:

Σὲ πορεία «πάνω ἀπὸ τὴν ἔρημο» ἤμεθα σαστισμένοι, ἀγριεμένοι, ἐξαντλημένοι ἀπὸ τῆς νύχτας τὸ σκοτάδι. Σὰν τὸν Ἰακώβ, τὰ χρόνια τὰ παληά, ἐξαποστάσαμε βάζοντας πέτρα κάτω ἀπὸ τὸ κεφάλι μας. Τὸ συντροφό μου τὸν ἐπῆρε σύντομα ὁ ὕπνος· ἐγὼ δέν ἠμποροῦσα νὰ κοιμηθῶ. Τέλος, ἡ κούραση μ᾽ ἐνίκησε… Τότε, σὲ ὄνειρο, ἐστάθη ἀπὸ ἐπάνω μου ἄγγελος καὶ μοῦ εἶπε:

Ἐγέρθητι καὶ ἀκολοῦθι μοι!

Ποῦ θέλεις νὰ μὲ ὁδηγήσῃς σὲ τοῦτο τὸ σκοτάδι;, τὸν ἠρώτησα.

Ἔλα!, μοῦ εἶπε πάλι. Καὶ ὅραμα θὰ σοῦ δείξω -τὴν ἀνθρώπινη ζωὴ στὴν Πραγματικότητα καὶ κατὰ τὴν Ἀλήθεια.

Ἔτσι, λοιπόν, ἠκολούθησα..- τρομαγμένος! Καὶ κατηφορίζαμε μὲ βήματα τεράστια, μέχρι ποὺ τὰ βουνὰ μᾶς ὑπεκλίνοντο σχηματίζοντα θόλους μεγαλοπρεπεῖς… Ἀπὸ κάτω εὑρίσκετο πελώρια νεκρόπολη μὲ ὅλα τοῦ Θανάτου καὶ τῆς Φθορᾶς τὰ τρομερά σημάδια καὶ ἴχνη! Ὁλάκερος κόσμος ἐκείτοντο βυθισμένος· μαζί – ὑπὸ τὴν ἰσχὺν τοῦ Θανάτου – χλομή, ξεθωριασμένη, ἀποσβησμένη δόξα. Πάνω ἀπ᾽ ὅλα τους, ἀχνὸ φῶς ἐτρεμόσβηνε – ἔτσι ζοφερά – στοὺς τοίχους ἐκκλησίας κ᾽ ἕνας λευκοβαμμένος ταφικὸς σταυρὸς ἐδέσποζε στὸ νεκροταφεῖο κ᾽ ἔλαμπε περισσότερο ἀπὸ τὰ λευκὰ τὰ κόκκαλα ποὺ σὲ σειρὲς ἀμέτρητες ἐγεμίζανε τὸν κατασκότεινο τὸν χῶρο. Τὸ θέαμα, ποὺ μοῦ ἔδειξε ὁ ἄγγελος, μ᾽ ἐπάγωσε -μ᾽ ἐτρόμαξε:

Νά, δές: τὰ πάντα ματαιότης.

Ἔπειτα ἠκούσθη βροντή, ἀδύναμο προανάκρουσμα καταιγίδος καὶ στεναγμὸς μυριόστομος καὶ πένθιμος,.. ἕως ὅτου ἔγινε βοερή θύελλα -οἱ νεκροὶ ἐτέντωναν τὰ χέρια κατὰ ἐπάνω μου… καί – μὲ μιὰ κραυγή! – ἐξύπνησα ἀπὸ τὴν παγερὴ δροσιὰ τῆς νύχτας…

[Τὸ κείμενο μεταφράζεται στὴ Γιορτὴ στὸ Σούλχαουγκ, σελ. 58, ὑπ. 77.]

El sueño de Jacob, por José de Ribera.jpg
By Jusepe de RiberaGalería online, Museo del Prado., Public Domain, Link

03/01/1844 – Φαρμακοποιὸς στὸ Γκρίμσταντ

Νεαρὸς πλέον, ἔφυγε γιὰ τὸ Γκρίμσταντ, ὥστε νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς μαθητευόμενος φαρμακοποιός. ᾽Εκεῖ ἡ μοναξιά, μακριὰ ἀπὸ τὸ οἰκογενειακὸ περιβάλλον, ὑπῆρξε καταλυτικὴ ἐμπειρία γιὰ τὸ γενικώτερο ἔργο του. Μελέτησε Κίρκεγκωρ, Ἔλενσλέγκερ, Σαίξπηρ, τἩ Συνωμοσία τοῦ Κατιλίνα τοῦ Σαλλουστίου καὶ τοὺς ρητορικοὺς Κατὰ Κατιλίνα λόγους τοῦ Κικέρωνος.

Ὁ Α΄ κατὰ Κατιλίνα λόγος τοῦ Κικέρωνος, ἀναγνωσμένος στὰ Λατινικά.

09/10/1846 – Γέννηση τοῦ πρώτου του παιδιοῦ

Στὴν περίοδο τῆς μαθητείας πρωτοεγνώρισε καὶ τὸν ἔρωτα στὸ πρόσωπο τῆς ὑπηρέτριας Ἔλσε Σόφι πού, κάμποσον καιρὸν κατόπιν, ἐγέννησε τὸν νόθο υἱὸ τοῦ Ἴψεν: τὸν Ἰωάννη Ἰάκωβο Χένρικσεν. Στὸ δραματικὸ πρόσωπο τοῦ ΔΙΑΒΟΛΟΠΑΙΔΟΥ (ποὺ τὸ σέρνει μαζί της Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ στὴν Γ΄ πράξη τοῦ Πέερ Γκύντ καὶ ξεστομίζει ἐκεῖνο βρισιές, καθὼς πετάει μπουκάλια πάνω στὸν πατέρα του ΠΕΕΡ καὶ φτύνοντάς τον) ἀπετυπώθησαν οἱ ἐνοχὲς τοῦ δημιουργοῦ γιὰ τὸν παρατημένο υἱό του· τὸ ἀπωθημένο μπορεῖ ν᾽ ἀναζητηθῇ καὶ στὸν τραγικὰ ἐξωλοθρευμένο ἀπὸ τὴ μητέρα του ΝΙΛΣ ΣΤ΄ΕΝΣΣΕΝ στ ν Λαίδη Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ.

1847-9 – Πρώιμα λυρικὰ ποιήματα

Συνέθεσε τὰ πρώιμα λυρικά του ποιήματα, ἐνῷ στὶς ἐλεύθερες νυχτερινὲς ὧρες προσεπάθει νὰ ὁλοκληρώσῃ τὸ πρῶτο του δρᾶμα: τὸν Κατιλίνα, μία σαιξπηρικῆς πνοῆς ἱστορικὴ τραγῳδία· συγχρόνως, προητοιμάζετο γιὰ τὸ ἀπολυτήριο Λυκείου. Συνήντησε τὸν Χριστόφορο Ντοῦε καὶ τὸν Οὖλε Σούλερουντ, καὶ συνάπτουν σχέση φιλική. Ἡ Ἄνοιξη τῶν Ἐθνῶν (1848), ἔτσι ὅπως ἐξηπλώθη ἡ φήμη της στὴν Εὐρώπη, ἐπέδρασε στὴν συνείδησή του· τὰ αἰτήματά της γιὰ ἐλευθερία καὶ κοινωνικὴ πρόοδο ἀπεδείχθησαν ὁδοδεῖκτες στὴν περαιτέρω ἐξέλιξη· στὰ ρεαλιστικά του δράματα, καθὼς καί στὸν Κατιλίνα, αὐτὰ εἶναι εὐδιάκριτα.

Philippoteaux - Lamartine in front of the Town Hall of Paris rejects the red flag.jpg
Von https://www.parismuseescollections.paris.fr/fr/musee-de-la-vie-romantique/oeuvres/portrait-du-marechal-de-saxe, Gemeinfrei, Link

12/04/1850 – Τυπώνεται ὁ «Κατιλίνας».

Ἐτύπωσε μὲ ψευδώνυμο (Brynjolf Bjarme) τὸν Κατιλίνα· τὰ ἔξοδα ἀνέλαβε ὁ φίλος του Σούλερουντ. Τὸ βιβλίο ἀπέτυχε ἐκ δοτικῶς. Ἄφησε στὴν ἄκρη τὶς συγγραφικές του ἀνησυχίες κ᾽ ἐπῆγε στὴ Χριστιανία, μὲ σκοπὸ νὰ σπουδάσῃ Ἰατρική, ἀλλὰ δέν ἐπέτυχε στὶς ἐξετάσεις τῆς ᾽Αριθμητικῆς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν· ἐπρόλαβε, ὅμως, νὰ ζήσῃ τὸ φοιτητικὸ περιβάλλον κι ἀπέκτησε ἐπαφὲς μὲ τὸ νεοσύστατο Νορβηγικὸ ἐργατικὸ κίνημα. Ἐγνώρισε καὶ τὸν Μπγιέρνστγιέρνε Μπγιέρνσον.

ερρίκος-ίψεν-κατιλίνας-ibsen.gr
Ὁ Κατιλίνας στὴ σειρὰ Ἴψεν.

26/09/1850 – «Ὁ τάφος τοῦ πολεμιστῆ»

Τὸ φθινόπωρο πρωτοανέβη στὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας Ὁ τάφος τοῦ πολεμιστῆ, τὸ δεύτερο θεατρικό του, γραμμένο τὸν προηγούμενο χειμῶνα, ὅπου μιμεῖται τὸν Ἔλενσλέγκερ δραματοποιῶν τὸν τρόπο τῶν Βίκινγκ· παράλληλα συνέγραψε τό: Ὁ ἀγριόγαλος τοῦ Γιούστενταλ (ἡμιτελὴς πρώτη ἐπεξεργασία τῆς πλοκῆς ἀπὸ τὸν Ὄλαφ Λίλιεκρανς).

1851 – «Νόρμα ἢ ἑνὸς πολιτικοῦ ἡ ἀγάπη»/Νορβηγικὸ Θέατρο τοῦ Μπέργκεν

Ηκολούθησαν ἄρθρα στὸ περιοδικὸ Manden/Andhrimmer ποὺ ἐξέδιδε ἀνωνύμως μὲ τὸν Πάουλ Μπόττεν-Χάνσεν καὶ τὸν Ὤσμουντ Οὔλαφσσον Βίνιε. Συνέγραψε τὴν παρῳδία Νόρμα ἢ ἑνὸς πολιτικοῦ ἡ ἀγάπη, ποὺ ὅμως δέν τὴν συμπεριέλαβε στὰ Ἅπαντά του, ἂν καὶ περιέχῃ τὸ χαρακτηριστικό του σαρκασμὸ γιὰ τὰ κακῶς κείμενα. Διωρίσθη δραματουργὸς στὸ Νορβηγικὸ Θέατρο τοῦ Μπέργκεν (06/11/1851), ἀργότερα «καθοδηγητής»/σκηνοθέτης· ἕνα ἀπὸ τὰ καθήκοντα καὶ ἡ διδασκαλία ρόλων. Τότε κατέκτησε τὴν μαστοριὰ στὴν πλαστουργικὴ τῶν προσώπων ἀπὸ τὰ κατοπινὰ ἔργα καὶ τὴν ἱκανότητα γιὰ λεπτὲς ἀποχρώσεις καὶ χειρονομίες.

Det norske Theater 1850.jpg
Οἱ πρῶτοι συνεργάτες τοῦ Θεάτρου τοῦ Μπέργκεν. Erik Henning Edvardsen – Own work, CC BY-SA 3.0, Link

1852 – Ἐκπαιδευτικὸ ταξίδι καὶ «Ἡ Νύχτα τ’ Ἁγιαννιοῦ»

Ἐταξίδευσε, γιὰ νὰ συμπληρώσῃ τὴ θεατρική του κατάρτιση, στὸ Ἁννόβερο, τὴν Κοπενχάγη καὶ τὴν Δρέσδη, ὅπου εἶδε σαιξπηρικὰ δράματα (Ἅμλετ, Βασιλιὰ Λῆρ κ.ἄ.) κ᾽ ἔργα τοῦ Εὐγενίου Σκρίμπ (ἡ τεχνική του τοῦ καλοφτειαγμένου ἔργου ἐπηρέασε τὴν δραματουργία τοῦ Ἴψεν) Κατὰ τὸ ταξίδι συνέλαβε τὴν ἰδέα γιὰ τν νύχτα τ᾽ Ἁγιαννιοῦ (θέρος 1852) μιὰ καλογραμμένη νεραϊδοκωμῳδία ποὺ ἐπίσης παρέλειψε στὰ Ἅπαντά του. Τὸν ἐξέπληξε ἡ Μαρία Μαγδαληνὴ τοῦ Χριστιανοῦ Χέμπελ, ἡ μετάβαση ἀπὸ τὴν παλαιότερη ἀστικὴ (1843) τραγῳδία (bürgerliches Trauerspiel) στὸ κοινωνικὸ δρᾶμα ποὺ ἔχει ὡς κατακλεῖδα τὴ φράση: Δέν καταλαβαίνω πλέον τὸν κόσμο! -κάτι σύστοιχο μὲ τὸ τέλος τῆς Ἀγριόπαπιας.

1853 – «Ἡ Λαίδη Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ»

Ἀνέβηκε γιὰ πρώτη φορὰ στὸ Θέατρο τοῦ Μπέργκεν Ἡ νύχτα τ᾽ Ἁγιαννιοῦ (02/01/1853): ἀποτυχία.῎Εγραψε τν Λαίδη Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ, ἕνα ἀκόμα ἱστορικὸ δρᾶμα, αἱματοβαμμένο καὶ γεμᾶτο μηχανορραφίες, ἐκτυλισσόμενες κατὰ τὴν κατοχὴ τῆς Νορβηγίας ἀπὸ τὴν Δανία -ἴσως τὸ ἰψενικὸ ἔργο μὲ τὴν ἐντονώτερη παρουσία τοῦ στοιχείου τῶν σαιξπηρικῶν ἱστορικῶν δραμάτων καὶ τραγῳδιῶν.

1855 – «Ἡ γιορτὴ στὸ Σούλχαουγκ»

Η ἀποτυχημένη πρεμιέρα στὸ Μπέργκεν τῆς Λαίδης Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ ἔρχεται νὰ συμπληρώσῃ τὴν προηγουμένη (02/01/1855). Τὸν ἴδιο χρόνο ἔγραψε τν Γιορτὴ στὸ Σούλχαουγκ ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὶς ἰσλανδικὲς σάγκες σὲ μετάφραση τοῦ Νὴλς Ματτίας Πέτερσεν, κι ἀπὸ τὴν ἀνθολογία Νορβηγικῶν μπαλλαντῶν τοῦ Μάγκνους Μπρόστρουπ Λάντσταντ. Στὸ πρόσωπο τῆς ΜΆΡΓΚΙΤ, πρωτοφανερώνεται τὸ ἐπανερχόμενο ἰψενικὸ σχῆμα τῆς ἐρωτικῶς ἀπογοητευθείσης κ᾽ ἐκδικητικῆς γυναικός. Ἡ ἐπαφὴ μὲ τὸ ἀρχαιοσκανδιναυικὸ ὑλικὸ θὰ ἐπηρεάσῃ τὴ συνολική του δημιουργία· ἀκόμα καὶ στὰ πεζολογικὰ δράματα ἡ, συχνὰ συγκεκαλυμμένη, παρουσία τῶν ἀρχαίων μύθων δίδει ἄλλη διάσταση στὰ πρόσωπα. Τότε μελετᾷ καὶ τὴν Κόρη τοῦ σερίφη τῆς Καμίλλας Κολλὲττ ποὺ ἡ γραφή της ἐπηρέασε τὴν Ἕνωσιν τῆς Νεότητος, μία σαρκαστικώτατη διακωμῴδηση τῶν νορβηγικῶν ἠθῶν.

1856 – Ἐπιτυχία στὴν πρεμιέρα τῆς «Γιορτῆς στὸ Σούλχαουγκ»· ἐργασία στὸν «Ὄλαφ Λίλιεκρανς»· γνωριμία μὲ Σουζάνα Τόρεσεν

Επὶ τέλους ἦλθε ἡ πρώτη ἐπιτυχία ἐπὶ σκηνῆς μὲ τν Γιορτὴ στὸ Σούλχαουγκ (02/01/1856), ἐπίσης στὸ Μπέργκεν, ποὺ ἀνεπτέρωσε τὸ ἠθικό του. Παράλληλα εἰργάσθη γιὰ τὸν ῎Ολαφ Λίλιεκρανς κ᾽ ἐγνώρισε τὴν μετέπειτα σύζυγό του Σουζάνα Τούρεσεν.

Portrett av Suzannah Ibsen - no-nb digifoto 20150709 00002 bldsa ib1b1003.jpg
Σουζάνα Τούρεσεν. By Creator:J. LeebNational Library of Norway, Public Domain, Link

1857 – Πρεμιέρα «Ὄλαφ Λίλιεκρανς»· πρόσληψη στὸ Νορβηγικὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας.

Ἡ πρεμιέρα τοῦ Ὄλαφ Λίλιεκρανς στὸ Μπέργκεν εἶχε μικρὴ ἐπιτυχία (02/01/1857)· τὸ ἴδιο τὸ ἔργο διακρίνεται γιὰ τὴν λυρικότητά του -στιχουργικὰ καὶ θεματολογικὰ προοιωνίζεται τὰ μεγάλα κατορθώματα στὸν Πέερ Γκύντ. Συντόμως προσελήφθη στὸ Νορβηγικὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας (11/08/1857) ἀποζητῶν καλύτερες ἐργασιακὲς καὶ οἰκονομικὲς συνθῆκες, ἀλλὰ δυστυχῶς διεψεύσθη οἰκτρά. Ἡ ἀναχώρησή του ἀπὸ τὸ Μπέργκεν ἐθεωρήθη ἀναξία ἀναφορᾶς ἀπὸ τὸν ἐκεῖ Τύπο.

Alfhild in Olaf Liljekrans.jpg
Σχέδιο γιὰ τὸ κοστούμι τῆς Ἄλφχιλντ ἀπὸ τὸν Ἴψεν. Av Henrik Ibsen – Teatermuseet Hofteater Christiansborg Kbh, Offentlig eiendom, Lenke

ερρίκος-ίψεν-ο-όλαφ-λίλιεκρανς-ibsen.gr
Ὄλαφ Λίλιεκρανς στὴ σειρὰ Ἴψεν.

1858 – Γάμος μὲ Σουζάνα Τούρεσεν κ’ ἔκδοση τῶν «Πολεμιστῶν στὸ Χέλγκελαντ»

Τὸ ἑπόμενο καλοκαίρι ἐνυμφεύθη τὴν Σουζάνα Τούρεσεν (18/06/1858). Τὴν ἴδια περίοδο πρωτοειργάσθη ἐπὶ πεζολογικῆς ἐκδοχῆς τῶν Πολεμιστῶν στὸ Χέλγκελαντ, παρασταθέντων στὸ Νορβηγικὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας κ᾽ ἐκδοθέντων ἕνα χρόνο ἀργότερα (24/11/1858). Τὸ δρᾶμα, κατ᾽ οὐσίαν τραγῳδία, ἀντλεῖ ὑλικὸ ἀπὸ τὶς ἀρχαιοσκανδιναυικὲς σάγκες καὶ τὴν σκαλδικὴ ποίηση· πάλι δεσπόζει ἐντός του μία ἀνυπότακτη γυναῖκα. Μᾶλλον ἠκολούθησε προκαταρκτικὴ ἐργασία στοὺς Μνηστῆρες τοῦ θρόνου.

23/12/1859 – Γέννηση τοῦ Σίγκουρντ

Ἐγεννήθη ὁ Σίγκουρντ -μοναδικός του νόμιμος διάδοχος. Συντάσσεται τὸ Πετροπούλι, σχεδίασμα ρωμαντικῆς ὄπερας βασισμένης στὴν πλοκὴ τοῦ Ὄλαφ Λίλιεκρανς.

Sigurd Ibsen OB.F06068a.jpg
By Unknown – Oslo Museum: image no. OB.F06068a (Byhistorisk samling), via oslobilder.no., CC BY-SA 3.0, Link

1860-1 – Δύσκολα χρόνια

Ἐξεκίνησε, δίχως νὰ ὁλοκληρώσῃ, τὸ δρᾶμα Σβάνχιλντ (χαρακτῆρας ἀπὸ τὴν κατοπινὴ Κωμῳδία τοῦ Ἔρωτα), διατυπώνων ὅμως τὰ πρῶτα στιχηρὰ μέρη. Ἔτη δυσπραγίας καὶ ἀπογνώσεως ἠκολούθησαν· ἐδέχετο δημόσιες ἐπιθέσεις γιὰ τὴν καλλιτεχνική του θέση καί, ψυχολογικά, τοῦ ἦτο ἀδύνατον νὰ γράψῃ!

31/12/1862 – «Τέριε Βίγκεν»/«Ἡ κωμῳδία τοῦ Ἔρωτος»

Τὸ πατριωτικὸ ἀφηγηματικὸ ποίημα Τέριε Βίγκεν, ἐκτυλισσόμενο κατὰ τοὺς Ναπολεοντείους Πολέμους, τυπώνεται σὲ πρωτοχρονιάτικη ἔκδοση γιὰ τοὺς συνδρομητὲς τοῦ Illustreret Nyhedsblad. Ὕστερα ἀπὸ παλινῳδίες ἐξεδόθη Ἡ Κωμῳδία τοῦ Ἔρωτος μὲ περιωρισμένη ἐπιτυχία (31/12/1862). Γιὰ νὰ τὰ καταφέρῃ, ἐδέχθη μικρὴ ὑποτροφία, ὥστε νὰ συλλέξῃ λαϊκὰ τραγούδια καὶ ἱστορίες ἀπὸ τὴν δυτικὴ Νορβηγία. Ὡς νὰ μή ἔφθαναν τὰ προσωπικά προβλήματα, τὸ Νορβηγικὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας ἐχρεοκόπησε· ἦλθαν ἀκόμα μεγαλύτερες οἰκονομικὲς δυσκολίες.

Ὀκτώβριος 1863 – «Οἱ μνηστῆρες τοῦ θρόνου»

Ἐξεδόθησαν Οἱ μνηστῆρες τοῦ θρόνου. Ὁ δημιουργὸς ἐπιστρέφει στὸ ἱστορικὸ δρᾶμα καὶ τὸν γενικώτερο τρόπο τῆς Λαίδης Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ· ὅμως, ἡ ψυχολογικὴ πολυπλοκότης καὶ βαθύτης τοῦ ΣΚΟΥΛΕ, τοῦ πρωταγωνιστικοῦ ρόλου, ἀποτελεῖ μία κατάκτηση ποὺ θ᾽ ἀρτιωθῇ στὰ κατοπινὰ ἔργα μὲ τὴν σύγχρονη πλέον θεματολογία. Προσελήφθη λογοτεχνικὸς σύμβουλος στὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας (ὄχι τὸ Νορβηγικό), μὲ χαμηλὸ μισθό.

1864 – Ἀναχώρηση ἀπὸ τὴ Νορβηγία

Ἠκολούθησε ἡ πρεμιέρα τῶν Μνηστήρων τοῦ Θρόνου στὸ Θέατρο τῆς Χριστιανίας (17/01/1864). Κατέγραψε σημειώσεις γιὰ τὸν Ἰουλιανὸ τὸν Ἀποστάτη (προστάδιο τοῦ: Αὐτοκράτωρ καὶ Γαλιλαῖος, δράματος ποὺ ὁ ἴδιος ἐθεωροῦσε τὸ σημαντικώτερό του). Κατεγίνη μὲ τὸν Μπρὰντ ὑπὸ μορφὴν μακροῦ ἀφηγηματικοῦ ποιήματος (Ἐπικὸς Μπράντ). Ἐκείνην τὴν χρονιὰ ἐπῆρε μικρὸ κρατικὸ βοήθημα, καὶ μὲ τὴν συμπαράσταση φίλων (κυρίως τοῦ Μπγιέρνσον) ἔφυγε ἀπὸ τὴν Νορβηγία, κατευθυνόμενος, μέσῳ Κοπενχάγης, Λύμπεκ, Βερολίνου καὶ Βιέννης, στὴν᾽Ιταλία, ὅπου παρέμεινε ἕως τὸ 1868, ἐκκινῶν τὴν μεγάλη περιπλάνηση στὴν Εὐρώπη. Ἔζησε ντροπιαστικὲς στιγμές, ὅταν εἶδε τὴν ἀτίμωση τῶν δανικῶν ὅπλων στὸ Βερολῖνο, μετὰ τὸν Δανοπρωσσικὸ Πόλεμο. Στὰ κατάλοιπα τῆς περιόδου εὑρίσκονται γενικώτερες, ἀσαφεῖς ἀναφορὲς στὴν ἀρχαιοελληνικὴ τραγῳδία.

Militärereignisse im Deutsch-Dänischen Krieg
Von Maximilian Dörrbecker (Chumwa) – Eigenes Werk, using this map by NordNordWest this derivated map by Chumwa, CC BY-SA 3.0, Link

Ἑρρῖκος Ἴψεν -παιδικὰ καὶ νεανικὰ χρόνια (1978, σκην. Κνοὺτ Ἄντερσεν, ὑπότιτλοι Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου)

15/03/1866 – «Μπράντ»

Ο Μπρὰντ ἐξεδόθη ὡς δραματικὸ ποίημα -πρώτη μεγάλη ἐπιτυχία. Ἐπῆρε, κατόπιν πολλῶν προσπαθειῶν, ἐτήσιο βοήθημα ἀπὸ τὸ Νορβηγικὸ Κοινοβούλιο καὶ εἶχε τὴν πρώτη ἐπαφὴ δι᾽ ἀλληλογραφίας μὲ τὸν Γκέοργκ Μπράντες. Ὁ κριτικὸς συνέδεσε τὸ ἕως τότε ἔργο μὲ τὸν Κίρκεργκωρ. Ὁ῎Ιψεν ἠρνήθη τὴν ἐπίδραση, διατεινόμενος αὐτόνομη σκέψη· ἐπέμενε πὼς τὸ ἔργο του ἀνάγεται σὲ προσωπικὲς ἐμπειρίες καὶ ἀτομικὴ πνευματικὴ ζύμωση.

Σελίδα ἀπὸ τὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ Μπράντ.

14/11/1867 – «Πέερ Γκύντ»

Πέερ Γκύντ, τὸ ἄλλο κομβικὸ δραματικὸ ποίημα, ἐτυπώθη ἑνάμισυ χρόνο ἀργότερα (14/11/1867)· ὁ Μπράντες ὅμως, ὅπως καὶ πολλοί ἄλλοι κριτικοὶ τῆς ἐποχῆς, δέν ἐννόησε τὸ ρηξικέλευθο τῆς ὅλης προσπαθείας (ἴδε Brandes). Ἔμελλε νὰ φανῇ ἐκ τῶν θεμελίων τῆς συγχρόνου δραματουργίας καί ὡς πρὸς τὴν θεματολογία του (ἡ συμπάγεια τῆς ἀνθρωπίνου συνειδήσεως -ἡ ἔννοια τοῦ «ἑαυτοῦ») καί ὡς πρὸς τὴν τεχνική του (πρόδρομος τοῦ Stationendrama τοῦ Αὐγούστου Στρίντμπεργκ καὶ τῶν μετέπειτα ἐξπρεσιονιστῶν, ὅπου ἡ ἑνότης τοῦ ἔργου κατορθοῦται μέσῳ τοῦ κεντρικοῦ χαρακτῆρος).

Σελίδα ἀπὸ τὴν δεύτερη ἔκδοση τοῦ Πέερ Γκύντ (1867 καί αὐτή).
https://www.youtube.com/watch?v=_FmHxPGNUFI

1868

Ἠσχολήθη πυρετωδῶς μὲ τὴν Ἕνωσιν τῆς Νεότητος. Μετεκόμισε στὴν Δρέσδη. Τότε (10/1868), ἐμφανίζεται καὶ τὸ πρῶτο ρῆγμα στὶς σχέσεις του μὲ τὸν Μπγιέρνσον, ἴσως λόγῳ τῆς μεγάλης ἀποστάσεως ποὺ πλέον τοὺς ἐχώριζε, καὶ τῆς ἐμμονῆς καὶ τῶν δύο νὰ μή χαρίζωνται στὶς κρίσεις τους γιὰ ἄλλους.

Dresden hbf bus.jpg


Von Autor unbekannt – Schelzel Kunstverlag Dresden, Gemeinfrei, Link

1869 – «Ἡ Ἕνωσις τῆς Νεότητος»

Ἡ Ἕνωσις τῆς Νεότητος ἐξεδόθη πραγματοποιῶντας καλὲς πωλήσεις (φθινόπωρο 1869)· ἀνέβη στὴ Χριστιανία μὲ ἀντιδράσεις, ἀλλ᾽ ἀπεδείχθη τελικῶς δημοφιλής. Ὁ Ἴψεν ἠσχολήθη κατόπιν μὲ τὸν Αὐτοκράτορα Ἰουλιανό (δεύτερο μέρος τοῦ: Αὐτοκράτωρ καὶ Γαλιλαῖος). Ἐταξίδευσε στὴν Αἴγυπτο καὶ τὴ Μέση Ἀνατολή, παριστάμενος 10-2/1869 στὰ ἐγκαίνια τῆς διώρυγας τοῦ Σουέζ, ὡς ἐπίσημος ἀπεσταλμένος τῆς Νορβηγίας· εἶχε γίνει πιὰ ἐπιτυχημένος συγγραφεὺς κ᾽ ἐφρόντισε μὲ τὰ ἔσοδά του ν᾽ ἀλλάξῃ τὴν γκαρνταρόμπα του -ἀκόμα καὶ ὁ γραφικός του χαρακτῆρας μετεβλήθη ἀπὸ τὶς νέες συνθῆκες! Συγχρόνως δέν σταματοῦσε νὰ διαβάζῃ τὶς κωμῳδίες τοῦ Λούντβιγκ Χόλμπεργκ μὲ τὰ παραστρατημένα, στενόμυαλα καὶ ἀδύναμα κατὰ τὴν βούλησιν πρόσωπα, τὶς ἴντριγκες καὶ τὶς τρέλλες.

1870 – Ἐργασία: «Αὐτοκράτορας καὶ Γαλιλαῖος»· «Στηρίγματα τῆς κοινωνίας»

Ακολούθως, ἐπέστρεψε στό: Αὐτοκράτωρ καὶ Γαλιλαῖος, ἐν ᾧ συνέταξε σημειώσεις, καθὼς καὶ τὸ προσχέδιο τῶν Στηριγμάτων τῆς κοινωνίας.

Illustrirtes Konversations-Lexikon; vergleichendes Nachschlagebuch für den täglichen Gebrauch. Hausschatz für das deutsche Volk und "Orbis pictus" für die studirende Jugend (1870) (14597347370).jpg


By Internet Archive Book Images – Illustriertes Konversations-Lexikon; vergleichendes Nachschlagebuch für den täglichen Gebrauch. Hausschatz für das deutsche Volk und “Orbis pictus” für die studirende Jugend https://www.flickr.com/photos/internetarchivebookimages/14597347370/ Source book page: https://archive.org/stream/illustrirteskonv03leip/illustrirteskonv03leip#page/n7/mode/1up, No restrictions, Link

03/05/1871 – Τελευταῖα λυρικὰ ποιήματα

Ἕνα χρόνο ἀργότερα (03/05/1871) ἐξεδόθη συλλογὴ τῶν ἐπανεπεξεργασμένων του ποιημάτων (ἴδε Digte). Σ᾽ ἐτούτη τὴν ἔκδοση συνθέτει γιὰ τελευταία φορὰ στίχο, χρησιμοποιῶν πλήρως ἔπειτα τὸν ἐναργῆ καὶ ποιητικῶς ἐπεξεργασμένο πεζὸ λόγο ποὺ θὰ σφραγίσῃ τὴν κατοπινὴ παραγωγή. Ἐσυνέχισε ἐντατικὰ τὴν ἐργασία του στὸν Αὐτοκράτορα Ἰουλιανό.

Σελίδα ἀπὸ τὴν πρώτη ἔκδοση τῶν Ποιημάτων.

1872 – Ἐξακτίνωση στὸ ἐξωτερικό

Ἤρχισε ἡ ἐξακτίνωση στὸ ἐξωτερικό -μετεφράσθησαν στὴν γλῶσσα τὴν Γερμανικὴ τὰ ἔργα: Μπράντ, Οἱ μνηστῆρες τοῦ θρόνου, Ἡ῞Ενωσις τῆς Νεότητος. Ἠσχολήθη μὲ τὴν Ἀποστασία τοῦ Καίσαρος (πρῶτο μέρος τοῦ: Αὐτοκράτωρ καὶ Γαλιλαῖος).

Σελίδα ἀπὸ τὸ ἔργο Die Kronprätendenten (γερμανικὴ μετάφραση τῶν Μνηστήρων τοῦ θρόνου)

16/10/1873 – «Αὐτοκράτορας καὶ Γαλιλαῖος»

Ἐξεδόθη τό: Αὐτοκράτωρ καὶ Γαλιλαῖος (16/10/1873), ἐν ᾧ συμμετεῖχε στὴν ἐπιτροπὴ Τεχνῶν τῆς Παγκοσμίου Ἐκθέσεως τῆς Βιέννης.

1874 – Μουσικὴ γιὰ τὸν «Πέερ Γκύντ»

Ἀναθεωρῶν τὴν ἀρχικὴ θέση πὼς ὁ Πέερ Γκὺντ εἶναι μόνον ποιητικὸ ἀνάγνωσμα μόνο, ἐζήτησε ἀπὸ τὸν Ἔντβαρ Γκρὴγκ νὰ συνθέσῃ τὴν μουσικὴ γιὰ τὴν παράσταση τοῦ ἔργου μὲ τὴν ἀπαιτουμένη δική του διασκευή. Ἐταξίδευσε πάλι στὴν Νορβηγία (07-09/1874). Στὸ τέλος τοῦ ἔτους ἐπανεξεδόθη Ἡ Λαίδη Ἴνγκερ τοῦ Ἔστρωτ.

1875 – Μετακόμιση στὸ Μόναχο

Κατόπιν ἐπέστρεψε σΤὰ στηρίγματα τῆς κοινωνίας. Τὸν Ἀπρίλιο μετεκόμισε ἀπὸ τὴν Δρέσδη στὸ Μόναχο, γιὰ νὰ φροντίσῃ τὴν ἐκπαίδευση τοῦ υἱοῦ του Σίγκουρντ. Ἐπανεξέδωσε ἀναθεωρημένον τὸν Κατιλίνα.

Ferdinand Finsterlin Mariensäule 1885.jpg


By Ferdinand Finsterlin – https://www.muenchenwiki.de/w/images/6/63/Mariensaeule1885a.jpg, Public Domain, Link

1876 – Ἐπιτυχία στὸ ἐξωτερικό

Η ἐπιτυχία του στὶς ξένες χῶρες ἐσυνεχίσθη· πρωτοπαρεστάθη ἔργο του ἐκτὸς Νορβηγίας: Οἱ Πολεμιστὲς στὸ Χέλγκελαντ ἀπὸ τὸ Βασιλικὸ Θέατρο τοῦ Μονάχου (10/04/1876). Ἀνέβασε ἐπίσης ὁ πατέρας τῆς σύγχρονης σκηνοθεσίας, Δοὺξ Γεώργιος Β΄ τοῦ Μάινινγκεν, μὲ τὸν θίασό του, τοὺς Μνηστῆρας τοῦ θρόνου στὸ Βερολῖνο (θέρος 1876). Διεκόπη γιὰ κάποιο διάστημα ἡ ἐπεξεργασία σΤὰ στηρίγματα τῆς κοινωνίας.

Georg II. Sachsen-Meiningen.jpg
Δοῦκας Γεώργιος τοῦ Μάινινγκεν.

Von Unbekannt – photo, Gemeinfrei, Link

11/10/1877 – «Τὰ στηρίγματα τῆς κοινωνίας»

᾽Εξεδόθησαν τελικὰ τὰ Στηρίγματα τῆς κοινωνίας· τὸ ὕφος τοῦ λεπτοδουλεμένου πεζοῦ λόγου μὲ τὶς πολυσύνθετες σχέσεις μεταξὺ τῶν σκηνικῶν προσώπων, ἀρχίζει νὰ λαμβάνῃ σάρκα καὶ ὀστᾶ.

Σελίδα ἀπὸ τὴν πρώτη ἔκδοση τῶν Στηριγμάτων τῆς Κοινωνίας.

1878 – «Σημειώσεις γιὰ τὴ σύγχρονη τραγῳδία» καὶ τὸ «Κουκλόσπιτο»

Ἔγραψε τὶς Σημειώσεις γιὰ τὴ σύγχρονη τραγῳδία ἐκφράζων βασικὲς σκέψεις ὡς πρὸς τό: Ἕνα κουκλόσπιτο. ᾽Επέστρεψε στὴν Ἰταλία γιὰ τὸν χειμῶνα μόνο, ἀλλὰ ἐν τέλει παρέμεινε ἕνα ἔτος.

04/12/1879 – «Ἕνα κουκλόσπιτο»

᾽Εκυκλοφόρησε ὡς βιβλίο τό: Ἕνα κουκλόσπιτο· ἡ ἐπίδρασή του στὰ πράγματα ἦταν τόσο μεγάλη (ἂν καὶ ὄχι τόσο ἄμεση), ὥστε νὰ παραμένῃ ἀπὸ τὰ γνωστότερα θεατρικά του διεθνῶς. Οἱ τότε κοινωνικὲς συνθῆκες ἔχουν παρέλθη (ἤ, καλύτερα, μεταλλαχθῆ), ἀλλὰ ἡ δύναμη τῆς κεντρικῆς ἡρωίδος, τῆς ΝΌΡΑΣ, ἀποτελεῖ σταθμό στὴν πλαστουργικὴ μορφῶν γιὰ τὴν παγκόσμια δραματουργία· δέν εἶναι ἄλλωστε τυχαῖο ποὺ πολλὲς φορὲς τὸ δρᾶμα ἀναφέρεται μὲ τὸ ὄνομα τοῦ πρωταγωνιστικοῦ ρόλου. Παρέμεινε στὸ Μόναχο.

Σελίδα ἀπὸ τό: Ἕνα κουκλόσπιτο.

1880 – Ἐπιστροφὴ στὴ Ρώμη

Επέστρεψε στὴν Ρώμη, ὅπου ἔζησε πέντε χρόνια.

Ponte Cestio, Rome, Italy. Pic 01.jpg
Ponte Cestio. Ρώμη.

By D’Alessandri – https://www.flickr.com/photos/dealvariis/3276266450/sizes/l/, Public Domain, Link

13/12/1881 – «Βρικόλακες»

Τυπώνονται οἱ Βρικόλακες. Οἱ ἀντιδράσεις γιὰ τὴν ἱστορία τῆς ΚΥΡΙΑΣ ἌΛΒΙΝ καὶ τοῦ γόνου της ὌΣΒΑΛ, τῷ ὄντι μεγάλες!: Τὰ θέατρα ἀπέρριψαν τὸ ἔργο, καὶ τὰ βιβλιοπωλεῖα ἐπέστρεψαν τὰ ἀντίτυπα.

Σελίδα ἀπὸ τοὺς Βρικόλακες.

28/11/1882 – «Ἕνας ἐχθρὸς τοῦ λαοῦ»

Ἡ ἀπάντηση στὴν συμπαγῆ πλειοψηφία τῆς νορβηγικῆς κοινωνίας ἔρχεται μὲ τό: Ἕνας ἐχθρὸς τοῦ λαοῦ, ὅπου ὁ δημιουργὸς ξεσπάει κατά τῶν ὑπονομευτῶν του, μή λησμονῶν ὅμως νὰ σημειώσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἰδεοληψίας καὶ τῆς ἀμετροεπείας τοῦ κεντρικοῦ προσώπου.

Σελίδα ἀπὸ τό: Ἕνας ἐχθρὸς τοῦ λαοῦ.

1883 – Ἐπεξεργασία τῆς «Ἀγριόπαπιας»

Ὅλο τὸ ἔτος, ἐπεξειργάσθη τὴν Ἀγριόπαπια.

Francois Pompon wild duck taking flight.jpg


By CHLondon – Own work, CC BY-SA 4.0, Link

11/11/1884 – «Ἡ ἀγριόπαπια»

Ἐξεδόθη Ἡ ἀγριόπαπια ὑπερβαίνουσα θεματολογικῶς τὴν κοινωνικὴ κριτικὴ τῶν τεσσάρων προηγουμένων ἔργων. Κατόπιν περίπου εἴκοσι ἐτῶν σμίγει πάλι μὲ τὸν Μπγιέρνσον στὸ Ἴννσμπουργκ καὶ ἀποκαθίσταται ἡ παλαιὰ φιλία.

ερρίκος-ίψεν-η-αγριόπαπια-ibsen.gr
Ἡ ἀγριόπαπια.

1885 – Ἐπεξεργασία τῶν «Ἄσπρων ἀλόγων»

Πρωτοεπεξειργάσθη τὴν πλοκὴ γιὰ Τὰ ἄσπρα ἄλογα. Ἐπέστρεψε στὴν Νορβηγία (09/1885). Μετεκόμισε στὸ Μόναχο (10/1885).

Nedre Vollgate fra Wessels plass, 1885, Oslo Museum, OB.F03176.jpg
Χριστιανία στὰ 1885.

By L. Szacinski (firmaet) – Oslo Museum: image no. OB.F03176 (Byhistorisk samling), via oslobilder.no., CC BY-SA 3.0, Link

23/11/1886 – «Ρόσμερσχολμ»

Ἐτυπώθη τὸ Ρόσμερσχολμ (τελικὴ μορφὴ τοῦ: Τὰ ἄσπρα ἄλογα), ὅπου ὁ Ἴψεν ὁλοκληρώνει τὴν στροφὴ στὰ βαθύτερα ζητήματα τῆς ἀνθρώπινης ψυχολογίας.

Σελίδα ἀπὸ τὸ Ρόσμερσχολμ.

1887 – Παραστάσεις τῶν «Βρικολάκων» καὶ «Ἡ κυρὰ τῆς θάλασσας»

Εκεῖνον τὸν καιρό, ἡ παράσταση τῶν Βρικολάκων στὸ Βερολῖνο ἐντυπωσιάζει καὶ προκαλεῖ πολλαπλὲς συζητήσεις (09/01/1887). Τὸν ἴδιο
χρόνον ἐσημείωσε τὶς πρῶτες σκέψεις του γιὰ τὴν Κυρὰ τῆς θάλασσας, καὶ ἀπὸ τὸν Ἰούλιο ἕως τὸν Ὀκτώβριο ἐπεσκέφθη τὴν Δανία καὶ τὴν Σουηδία. Τότε ἀνεφέρθη καὶ στὸν Πατέρα τοῦ Αὐγούστου Στρίντμπεργκ.

Γλυπτὸ τοῦ Marit Benthe Norheim: Ἡ κυρὰ τῆς Θάλασσας. Βλ. ἐδῶ.

28/11/1888 – «Ἡ Κυρὰ τῆς Θάλασσας»

῾Η ἀποδοχὴ τῆς Κυρᾶς τῆς θάλασσας σηματοδοτεῖ καὶ μία παράμετρο στὴν πρόσληψη τῶν ἀναζητήσεών του ἐφ᾽ ἑξῆς (παρ᾽ ὅτι εἶχε φανῆ ἤδη αὐτὴ ἡ τάση ἀπὸ τὴν Ἀγριόπαπια): Ὁ δημιουργὸς εἶχε προχωρήσει τόσον κατὰ τὶς ἐνοράσεις του, ὥστε τὸ κοινό – ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀδρανές – δέν μποροῦσε πλέον νὰ προσπελάσῃ τὸν πυρῆνα τους.

1889 – «Ἕνα κουκλόσπιτο» στὸ Λονδῖνο, γνωριμία μὲ Ἔμιλυ Μπάρνταχ

Tό: Ἕνα κουκλόσπιτο παρεστάθη στὸ Λονδῖνο (07/06/1889) καὶ ἦτο ἡ πρώτη του πλήρης παρουσίαση στὴν Ἀγγλία· εἶχαν προηγηθῆ διασκευὲς ποὺ τὸ καθιστοῦσαν σχεδὸν ἄλλο ἔργο! Ὁ Ἴψεν ἐγνώρισε τὴν Ἔμιλυ Μπάρνταχ (07/1889), ἀπὸ τὴν ὁποία ἐμπνεόμενος ἔπλασε ἀργότερα τὴν «ξελογιάστρα» ΧΊΛΝΤΕ στὸν Ἀρχιμάστορα Σόλνες· ἐπίσης, τὸν ἐπηρέασε στὴν συγγραφὴ τοῦ ἑπομένου του ἔργου, τῆς Ἔντας Γκάμπλερ.

16/12/1890 – «Ἕντα Γκάμπλερ»

Ἕντα Γκάμπλερ, μὲ δικά του χαρακτηριστικὰ καὶ ψυχικὲς κινήσεις κατὰ τὸ φλωμπερικό: Ἐγώ εἰμαι ἡ μαντὰμ Μποβαρύ! καὶ συνδυάζουσα στοιχεῖα τῆς προσφάτου γνωριμίας μὲ τὴν Μπάρνταχ, ἐκτίθεται στὰ βιβλιοπωλεῖα.

1891 – παραστάσεις καὶ γνωριμίες

Tὸ Théâtre Libre τοῦ Ἀντρὲ Ἀντουὰν στὸ Παρίσι ἀνέβασε τοὺς Βρικόλακες· παρεστάθησαν καί στὸ Λονδῖνο, δεχόμενοι σφοδροτάτη κριτική (13/03/1891). Ἀνεχώρησε ἀπὸ Μόναχο γιὰ Νορβηγία (07/1891), ὅπου καὶ παρέμεινε ἕως τὸν θάνατό του. ᾽Εγνώρισε τὴν πιανίστα Χίλντουρ Ἄντερσεν, ἔχουσαν πολλά κοινὰ μὲ τὴν Χ ΊΛΝΤΕ τοῦ Ἀρχιμάστορα Σόλνες.

André Antoine-Théâtre Antoine-1903.jpg

Par Édouard Stebbing — Cette image provient de la Bibliothèque en ligne Gallica sous l’identifiant ARK btv1b9003449v, Domaine public, Lien

1892 – «Ἀρχιμάστορας Σόλνες»

Ὁ υἱός του Σίγκουρντ ἐνυμφεύθη τὴν κόρη τοῦ Μπγιέρνσον, Μπέργκλιοτ (11/10/1892). ᾽Εξεδόθη ὁ Ἀρχιμάστορας Σόλνες (12/12/1892)· ὁ γηραιὸς θεατράνθρωπος ψυχογραφεῖ θαρραλέως τὴν ἀνημπόρια τῆς τρίτης ἡλικίας πρὸ τῆς ἐπελάσεως τοῦ νέου.

Σελίδα ἀπὸ τὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ Ἀρχιμάστορα Σόλνες.

11/12/1894 – «Μικρὸς Ἔγιολφ»

Μὲ τὸν Μικρὸ Ἔγιολφ (11/12/1894) ἐπανακαταδύεται στὸν ὠκεανὸ τῆς οἰκογενειακῆς ζωῆς μὲ ἔμφαση στὴν ψυχολογία μιᾶς μητέρας ἀκόμη ἐρωτευμένη κτητικῶς μὲ τὸν σύζυγό της.

Σελίδα ἀπὸ τὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ Μικροῦ Ἔγιολφ.

15/12/1896 – «Ίωάννης Γαβριὴλ Μπόρκμαν»

Ο Ἰωάννης Γαβριὴλ Μπόρκμαν (15/12/1896), εἶναι ἡ περίπτωση ἑνὸς φυλακισμένου στὸ σπίτι του, μωροφιλοδόξoυ τραπεζίτου πού, πάνω στὴν ὁρμὴ γιὰ πλούτη καὶ δόξα, σκοτώνει ὅ,τι ἀγαπημένο, ὡσότου παγώσῃ καὶ ἡ ἴδια ἡ καρδιά του.

1898 – τιμές

Ὁ ἑβδομηκοτούντης Ἴψεν εἶναι γνωστὸς σὲ ὅλη τὴν Εὐρώπη· τιμᾶται στὶς τρεῖς Σκανδιναυικὲς πρωτεύουσες. Ἀρχίζει καὶ ἡ ἔκδοση τῶν Ἁπάντων στὸ πρωτότυπο (ἴδε Samlede værker) καὶ στὰ Γερμανικά (ἴδε Sämtliche Werke).

1899 – «Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροί»

Τὸ Θέατρο Τέχνης τῆς Μόσχας ἀνεβάζει τὴν Ἕντα Γκάμπλερ μὲ τὸν Κωνσταντὶν Στανισλάβσκι νὰ ἐνσαρκώνῃ τὸ ρόλο τοῦ ΛΈΒΜΠΕΡΓΚ (19/02/1899). Eἰκοσιεπτὰ χρόνια ἀφ᾽ ὅτου ὁ Ἔντμουντ Γκὸς συνέστησε τὸν Νορβηγὸ στὸ ἀγγλικὸ κοινό (01/09/1899), τὸν συνήντησε καὶ διὰ ζώσης. Ὁ῎Ιψεν εἶχε στὸ σπίτι του, ἀπὸ βιβλία, μόνον τὴν Ἁγία Γραφή! Σὲ σχετικὴν ἐρώτηση, τοῦ ἐξεμυστηρεύθη ὅτι προσέτρεχε σὲ αὐτὴ γιὰ τὸ γλωσσικὸ ὕφος.

Τό: Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροί (22/12/1899) ἀποτελεῖ πνευματικὴ
διαθήκη: Ὁ γλύπτης ΡΟ῀ΥΜΠΕΚ συνειδητοποιεῖ, προτοῦ πεθάνῃ, τί ἀγάπη ἐπρόδωσε, γιὰ νὰ κατακτήσῃ τὴν δόξα.

Σελίδα ἀπὸ τὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ: Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροί.
Constantin Stanislavski.jpg
Κωνσταντὶν Στανισλάφκι

http://artstudiomontreal.com/en/blog/2014/01/17/calendar-3/, Κοινό Κτήμα, Σύνδεσμος

05/03/1900 – Δήλωση

Ἐξωμολογήθη στὸν Γάλλο μεταφραστή του, κόμητα Προζόρ: Δέν ξέρω ἂν θὰ γράψω καὶ ἄλλο δρᾶμα []. Ἀλλά, ἂν ἐπιστρέψω, θὰ φέρω νέα ἐξάρτυση… (HISe, Brev, 05/03/1900)

1901 – Ἐγκεφαλικὰ ἐπεισόδια

Προβάλλει ἀπειλητικῶς τὸ τέλος: Ἔπαθε ἐγκεφαλικὸ κ᾽ ἔμεινε ἀνίκανος γιὰ κάθε ἐργασία (04/1901)· καὶ δεύτερο ἐγκεφαλικὸ ποὺ τὸν ἄφησε σχεδὸν παράλυτο (θέρος 1901).

Σὲ μιὰν ἐπίσκεψη τοῦ ἐπιμελητοῦ Γιούλιους Ἐλίας (Sämtliche Werke), κατέφερε νὰ ψελλίσῃ τραγικώτατα: Δές! Δές τί κάμω! Κάθομαι δῶ καὶ μαθαίνω τὰ γράμματά μου -τὰ γράμματά μου! Ἐγὼ ποὺ ἤμουν κάποτε συγγραφεύς…

Henrik Ibsen phototographed by Gustav Borgen (1865-1926).jpg
Φωτογραφία τοῦ Ἴψεν στὰ 1898.

Av Gustav Borgenhttp://www.tidsskriftet.no/pls/lts/pa_lt.vis, Offentlig eiendom, Lenke

23/05/1906 – Θάνατος τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν

Στὶς 23/05/1906, ὁ Ἑρρῖκος Ἴψεν πέθανε σ’ ἡλικία 78 ἐτῶν. Θάφτηκε μὲ τιμὲς στὸ νεκροταφεῖο τοῦ Ἄρεσλοῦντεν τῆς Χριστιανίας, στὴν ὁμήγυρη ἄλλων σημαντικῶν Νορβηγῶν τοῦ Πνεύματος καὶ τῆς Πολιτικῆς.

Ὁ Ἑρρῖκος Ἴψεν πεθαίνει σὲ ἡλικία 78 ἐτῶν. Θάπτεται μετὰ τιμῶν στὸ νεκροταφεῖο τοῦ Ἄρεσλοῦντεν τῆς Χριστιανίας (Vår Frelsers gravlund = Κοιμητήριον τοῦ Σωτῆρος), στὴν ὁμήγυριν ἄλλων σημαντικῶν Νορβηγῶν τοῦ Πνεύματος καὶ τῆς Πολιτικῆς.

Ὡσότου κουρασθῶ,
τὴν γῆ τῆς ἐπαγγελίας θὰ τηρῶ.
[]
Στὸν τάφο μουθὰ γράψουν:
ΟΚΑΝΕΝΑΣΚΕΙΤΑΙΕΔΩ

Πέερ Γκύντ, Ε΄ πράξη, Ι΄ σκηνή.

Ἀπὸ τν µεταλλωρύχο (1851)

Σφυριὰ στὴν σφυριά, ξανά καὶ ξανά,
ἕως ὅτου φθάσῃ ἡ ἔσχατη φορά.
Πουθενά δὲν φαίνεται ἡ πρωινὴ ἡ ἀχτῖδα!
Πουθενά τοῦ ἥλιου ἡ χρυσῆ ἡ ἐλπίδα!

Henrik Ibsen grave - Oslo 06.jpg
Ὁ τάφος τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν στὸ Ὄσλο (τὴν τότε Χριστιανία).

By Superchilum – Own work, CC BY-SA 4.0, Link